Mijn aangepaste mening over Bitcoin

 Ik heb al vaak mijn mening gegeven over Bitcoin. Dat een betaalmiddel (waarbij je een beetje inflatie wil) en een beleggingsmiddel (waarbij je juist waardevermeedering wil) niet samengaan, dat een betaalmiddel dat minimaal 10 minuten vertraging heeft en enkele euros transactiekosten nooit kan tippen aan bankbetalingen, die doorgaans instantaan en (bijna)gratis zijn. En dan hebben we het nog niet gehad over het feit dat Bitcoin enorm energieslurpend is. Voor meer achtergrond, zie hier en hier.

Maar ik predik altijd dat het het een goed teken is als men van mening verandert, en voor deze gelegenheid denk ik dat ik ook moet doen. Ik ben namelijk tot inzicht gekomen dat Bitcoin wel degelijk toepassingen heeft waar gewoon betalingsverkeer niet aan kan tippen. De toepassing is: criminaliteit.

Want terwijl de trouwe gelovigen van Bitcoin nog nooit een pizza hebben gekocht met Bitcoin, heeft de onderwereld de Bitcoin hartelijk verwelkomd. Volgens dit artikel wordt sinds 2020 in 98% van de ransomware om Bitcoin gevraagd. De redenen zijn duidelijk: ransonware geeft niets om 10 minuten vertraging en wat transactiekosten, maar zijn juist heel blij met het anonieme karakter. Bovendien heeft Bitcoin nog een "killer feature": Bitcoin transacties zijn onomkeerbaar. Eenmaal gemaakte overschrijvingen zijn dus voorgoed kwijt. Hoewel alle Bitcoin transacties op de blockchain staan, zijn er voldoende cryptotraders die transacties kunnen verknippen zodat ze niet meer traceerbaar zijn.

Ook het Darkweb, de plaatsen op internet die niet door Google worden gevonden en waar het woekert van illegale handel in wapens, drugs en mensen, draait tegenwoordig volledig op Bitcoin, zie bijvoorbeeld dit artikel. 

Maar een deel van de brave beleggers gaat waarschijnlijk ook niet vrijuit: hoewel Bitcoins niet traceerbaar zijn door de overheid, hoor je er officieel wel box 3 belasting over te heffen. Ik kan geen percentages vinden, maar ik vermoed dat veel mensen de verleiding niet kunnen weerstaan om Bitcoins niet op te geven. Dit kan echter problemen geven in de toekomst: vanaf het volgend jaar zijn cryptoplatforms verplicht om hun vermogen te melden aan de fiscus. Ook zal de fiscus het verdacht vinden als je ineens een groot bedrag aan crypto's wil cashen (artikel). 

Dus ja, Bitcoin heeft een paar killer applicaties waar gewoon geldverkeer niet aan kan tippen, maar helaas zijn ze allemaal illegaal. De vraag is: wat moeten we hier van vinden? In deze soort discussies komt het uiteindelijk altijd op dezelfde controverse neer: een system dat door de overheid wordt gecontroleerd (zoals privegegevens) voorkomt veel criminaliteit, maar reduceert onze vrijheid. En het feit dat onze vrijheid gereduceerd is, is vooral een probleem als onze overheid niet te vertrouwen is.

De twee grootste argumenten voor Bitcoin waren altijd: 

1) dat de koers niet beinvloed kan worden door de overheid. De bedenker van Bitcoin vond dit nodig na de kriedietcrisis rond 2008. Maar als je bedenkt dat de Dow Jones van 2007 tot 2009 grofweg 50% kelderde, maar dat Bitcoin in zowel 2011, 2014, 2017 als 2021 een slordige 80% kelderde, dan denk ik niet dat dit argument echt hout snijdt.

2) dat Bitcoins gebruikt kunnen worden in een land met een corrupte regering. Zo kunnen mensen geld overmaken naar mensenrechtenorganisaties die illegaal zijn verklaard in een land, en kan een politieke vluchteling eenvoudig zijn vermogen meenemen door zijn Bitcoin credentials te onthouden.

Bij dit tweede argument moeten we ons echt afvragen of het voordeel opweegt tegen het nadeel: Die paar mensenrechtenorganisaties die in de lucht blijven dankzij Bitcoin, verhouden die zich tot een crimineel circuit dat op Bitocin draait? Volgens Chainanalysis wordt de laatste jaren 20-30 miljard dollar per jaar aan illegale transacties uitgevoerd. Is dit nog te te verantwoorden door die paar goede doelen? Kunnen we niet beter een nieuwe cryptocurrency opzetten met enkel als doel om maatschappelijke doelen te steunen en die geen buitensporige energiekosten heeft? 

Zie ook:

• Alle fabeltjes rond Bitcoin
• Wat moeten we eigenlijk met Bitcoin?

Hoe is het ondertussen met... Recyclix?

Laatst kwam ik er achter dat ik sinds 2013 aan het bloggen ben, dus is dit mijn 10de jaar! Daarom leek het me leuk om dit jaar een paar onderwerpen aan te snijden waar ik de afgelopen jaar meermaals over heb geschreven, om te kijken hoe het er nu mee staat. Vandaag: mijn Recyclix.

Voor het geval dat je in 2016 geen financiele blogs las: Recyclix claimde een Pools bedrijf te zijn dat plastic afwas vermaalde tot granules en ze zo weer met vette winst wist te verkopen. En het "mooie" was dat jij kon investeren zodat je ook van de winst kon profiteren! De winst die ze beloofde was zo lachwekkend dat het me nog steeds verbaast dat mensen er instonken. Voor het geval dat je nog een inkijkje wil hebben: de Facebook pagina bestaat nog steeds, en ergens vond ik nog een kopie van de website.

In april 2016 komt mij de naam Recyclix voor het eerst ter ore, en ik vertrouw het meteen niet: veel te hoge winstverwachtingen in een branch waar nauwelijks iets aan te verdienen valt, obscure constructies. Voor de rest heb ik er toen niet veel tijd aan besteed.

Ondertussen zag ik steeds meer beichten van Nederlandse bloggers over Recyclix, dus besloot ik om de boel eens beter te bekijken. Voor de grap ging ik eens bekijken hoe je de beste winst kon maken met Recyclix. Hieruit bleek dat je al gauw 300% winst per jaar kon halen, dat heel veel extra opties rendabel leken, maar niet tot meer winst leiden, en dat je ook veel winst kon maken door vooral veel accounts aan te maken. Kortom, niet echt de ingredienten voor een betrouwbare investering.

In november 2016 schrijf ik dat praktisch elke naam of link die op de website van Recyclix staat uit de duim is gezogen. En nog steeds reageerde sommige bloggers dat ze niet overtuigd waren...

Daarna gaat het hard: op 12 december 2016 waarschuwt afm.nl over de praktijken van Recyclix. In februari 2017 begint het hele ponzi-scheme van Recyclix in te storten, met zogenaamd brand in een recyclebedrijf en ruzie bij de directie. Rond maart probeert Recyclix zoveel mogelijk privegegevens buit te maken door trouwe klanten te vragen of ze meer gegevens kunnen sturen, zoals een selfie, adresgegevens en legitimatie, om zogenaam de uitbetalen te kunnen valideren.

Daarna wordt het stil...de bloggers van welleer schrijven er niets meer over en de website gaat uit de lucht. In een bericht van 8 mei 2021 staat dat de mensen achter Recyclix 3 jaar de gevangenis in moeten.

Ik heb me destijds verbaasd over de houding van veel bloggers. Geobsedeerd voor alles wat rendement op kan leveren was men blind voor de onrealistische beloftes van zulk programma: hoe kan je geloven dat er investeringen zijn die langdurig rendementen van tegen de 300%  per jaar hebben? Maar het meest stoorde ik me aan het feit dat sommige bloggers affiliate links plaatsten. Hierdoor kreeg de blogger wellicht meer winst, maar op deze manier werden nietsvermoedende mensen ook verleid om in een zinkend schip te stappen. 

Als ik dan een opmerking plaatste over dat ik geen enkel zaakje kent dat meer stinkt dan Recyclix, dan kwam er altijd een vaag antwoord als "iedereen moet gewoon zelf goed onderzoek doen, de tijd zal het leren". Een paar blogger die er mee bezig waren:

• VerlossendeAflossers was ongeveer de eerste, maar in ieder geval de meest fanatieke investeerder. Tot januari 2017 zette ze nog steeds bij elk artikel over Recyclix een affiliate link, En toen in het ponzi-scheme al ver aan het instorten was, schreef ze in maart 2017 dat de sceptici het nog steeds niet bij het rechte eind hebben. Zelfs in haar laatste bericht over Recyclix, in juni 2017, durft ze nog niet toe te geven dat de eigenaren met de noorderzon vertrokken zijn.
• Hypotheekweg gebruikte op de affiliate link van verlossende aflossers, maar vertrouwt het niet echt en heeft zo snel mogelijk zijn geld teruggetrokken. 
• En dan is er LekkerLevenMetMinder. Ze zag de negatieve geluiden, maar bleef hangen op het feit dat "time will tell". In september 2016 is ze nog steeds vrolijk bezig met het optimaliseren van haar recycle strategie, maar in mei 2017 voegt ze aan het artikel toe dat het een ponzi scheme was. Een minimalistische rectificatie, maar het is tenminste wel een rectificatie.
• Ten slotte is er nog het Rijke Wijf. Ze heeft alle links naar Recyclix vakkundig verwijderd, behave deze:

Wat een tijden waren dat!

zie ook:

Is Recyclix ponzifraude?
De wiskunde achter Recyclix
De namen achter Recyclix

Op vakantie zonder te budgeteren!

Ik beschou het meedoen met loterijen als niet financieel bewust, maar ik kan er ook wat van: we zijn ben op vakantie geweest zonder iets te budgeteren.  In veel gevallen heb ik niet eens naar het bedrag gekeken op de pinautomaat gekeken, maar gewoon op OK gedrukt. Sterker nog: we zijn door Scandinavie gereisd zonder de wisselkoers van alle verschillende kronen op te zoeken!

Ik kan me voorstellen dat dit absurd klinkt voor iemand die financieel bewust bezig wil zijn. Een groot verschil is dat mijn vriendin en ik geen geldverspillers zijn: we besteden gewoon wat we nodig hebben. Dus geen souvenirs, maar wel intree voor dingen die we willen bekijken. Waarom zou ik me een ervaring ontnemen om een paar tientjes uit te sparen? Qua eten zijn we geen restaurant fans, maar als het zo uitkomt gaan we gewoon uit eten, en de rest halen we uit de super. En al betaal je je blauw in Scandinavische supermarkten, ik zou mezelf niet in de spiegel kunnen kijken als ik hier ineens geen biologisch eten zou kopen. Ook de auto krijgt gewoon benzine als hij dorst heeft. Heeft het zin om precies te weten hoeveel de brandstof kost? Ik kan natuurlijk de hele vakantie bezig zijn met het zoeken van een goedkoop tankstation. In mijn doordeweekse ritme weet ik welke tankstations goedkoop zijn, en kan ik hiermee gemakkelijk rekening houden. In landen waar ik dit niet weet zou dit aanzienlijk veel meer moeite kosten, en uiteindelijk levert het zelden meer dan 5% korting op.

Weet ik dan echt niet hoeveel de vakantie gekocht heeft? Nee, echt niet! Mijn vriendin en ik hebben ongeveer evenvaak de pinpas getrokken, maar we weten niet van elkaar wat we kwijt zijn geweest. Dit hebben we niet afgesproken, maar zo is het gewoon gelopen. Ik vind het een heerlijke geruststelling dat we het samen niet over geld hoeven te hebben, want we hebben allebei hetzelfde uitgavepatroon, en gelukkig geen armoede.

Dit is wel eens anders geweest. Ik ben van huis uit opgevoed dat je nooit meer geld uit moet geven dan nodig. Uit eten of op een terras is zondig, want dat kan je thuis ook, maar dan voor een fractie van de prijs. Het hielp ook niet mee dat ik niet echt veel te besteden had: in mijn studententijd gingen mijn ouders scheiden en daarvoor ontving ik geen studiegeld meer van ze. En toen ik daarna trouwde met iemand met een gat in haar hand, werd het niet heel veel beter: vaak was er aan het eind van het geld nog een stukje maand over. Voor mij heeft budgeteren vaak de lol van de vakantie verpest: mijn ex was continue bezig met souvenirwinkels afstruinen en overal zag ze kansen om teveel geld uit te geven. Ik probeerde wel ooit budgetten in te stellen, maar dat zorgde vooral voor ruzie. Het gevolg was dat ik nog meer mijn hand op de knip hield, en dat ik me soms minder dingen gunde, als een soort van compensatiedrang. 
Pas sinds een paar jaar, nu ik het breed genoeg heb, en met een vriendin die het vergelijkbaar bestedingspatroon heeft, begint het te beter te lukken om geld te gebruiken voor waar het bedoeld is, namelijk voor levensvreugde. 

Hoewel dus veel mensen die financieel bewust willen worden dus moeten leren om minder uit te gaan geven, heb ik juist moeten leren om juist geld uit te geven, maar dan aan dingen die ik belangrijk vind in het leven. 

Bij welke groep hoor jij? Heb je moeten leren om minder dingen te kopen, of juist meer?

De flauwekul rond graaiflatie

Het nieuws staat er vol van: bedrijven zoals Albert Heijn zouden, in de schaduw van de echte inflatie, naast krimpflatie ook aan "graaiflatie" doen. Hiermee bedoelen ze dat bedrijven de inflatie misbruiken om de winsten verder op te stuwen. 

Het is natuurlijk erg leuk om weer een economische term bij te bedenken, maar uiteindelijk valt het allemaal onder dezelfde kapitalistische noemer die marktwerking heet. Heel simpel: kapitalisme zorgt dat vraag en aanbod aan elkaar uitgebalanceerd wordt. Als de vraag (de kopers) dus blijven komen, dan kan de prijs van het aanbod (de winkel dus) hoog blijven. 

Waarom denken mensen steeds dat bedrijven liefdadigheidsinstellingen zijn? Die kostenneutraal proberen te werken, met wellicht een piepkleine marge om de toekomst van het bedrijf zeker te stellen? Nee natuurlijk niet! Als je de winst niet maximaliseert, is een bedrijf dief van zijn eigen portemonnee. 

Iedereen die nu een huis verkoopt doet hier ook vrolijk aan mee. Ik ken niemand die zoiets heeft van: "mijn huis kostte tien jaar terug 2 ton, als ik er een beetje inflatie bij doe, dan mag het huis nu weg voor 240k". Nee, dit huis staat gewoon voor 3 ton op de markt, samen met alle andere huizen van deze categorie. Je kijkt naar wat het kan opbrengen, niet naar wat het je gekost heeft.

Er zijn nauwelijks bedrijven die hun verkoopprijs baseren op hun kosten. De meeste autofabrikanten maken nauwelijks winst op hun compact cars, soms leggen ze er zelfs geld bij. De winst komt van het hoge segment. Een Volkswagen Up kost pakweg 20k, en een Touareg een slordige 100k. Maar de kostprijs ligt bij lange na geen factor 5 uit elkaar. Beide auto's hebben immers evenveel wielen, en de hoeveelheid technologie is vaak ook bijna gelijk. Volkswagen (en alle andere autofabrikanten) doen dit om marktaandeel in het goedkope segment te krijgen, om zo mensen aan hun merk te binden, zodat ze later wellicht een duurder model kopen. Is dit dan ook graaiflatie? Nee, gewoon marktwerking.

Laat ik voorop stellen dat ik er niet noodzakelijk voorstander van ben om alles aan de markt over te laten. Met grofweg elke 10 tot 20 jaar een economische crisis kunnen we ons best afvragen of het huidige systeem efficient is. Maargoed, blijkbaar hebben we gekozen voor een vrije markt, en dit is een onderdeel er van. Zodra we de markt teveel gaan reguleren, dan gaan er immers ook mensen klagen.

In de ergste categorie van klagers over winkelprijzen zitten de mensen die het zogenaamd opnemen voor de boeren, want de supermarkten zouden de boeren uitknijpen, zodat de boeren nauwelijks iets krijgen, en de supermarkten vette winsten. Dit klinkt heel aannemelijk en oprecht, maar ik blijf met een prangende vraag zitten: waarom kopen deze mensen niet direct bij de boer? Ik zie sporadisch wat borden langs de weg waar je wat fruit kan kopen, maar ik heb niet het idee dat er heel veel gebruik van wordt gemaakt. Waarom zijn deze winkels niet zo succesvol als de Albert Heijn? Ik kan begrijpen dat boeren geen tijd hebben om de hele dag bij een winkel te zitten, maar er bestaan ook automaten waar je spullen kan kopen, of je kan een cooperatieve winkel starten met meerdere boeren.

Maar de meeste mensen zullen zeggen: "de boer is te ver weg, Albert Heijn zit bij mij in de buurt". en dan ben je dus weer terug bij de kern van kapitalisme: u vraagt, Albert Heijn biedt aan.

Enkele willekeurige voorspellingen voor 2023

Op de valreep van 2022 is het interessant om te filosoferen wat 2023 ons zal brengen. Dus bij deze een rijtje met voorspellingen:

• Kunstmatige Intelligentie (AI) begint langzaam zijn weg te vinden in het dagelijks leven. Op het medisch gebied zal de enorme hoeveelheid informatie veel betere en toegespitste behandelingen kunnen voorschrijven, en steeds meer leerlingen, onderzoekers en bedrijven zullen grote stukken van hun werk kunnen uitbesteden.  
• Een bedrijf zal met een revolutionair proces komen om gras om te zetten in melk zonder tussenkomst van koeien. De koeienmarkt stort volledig in.
• We krijgen nog een pandemie. Ik ben er nog niet aan uit of het een nieuwe Chinese Covid variant zal zijn, een willekeurig ander virus, of een nieuw zoonose.
• Oekraine weet Rusland volledig uit te putten, zodat ze uiteindelijk al het gebied dat ze voor 2014 hadden terugwinnen
• Ondertussen is de macht van Rusland zo verzwakt en komen de Russische minderheden terug van de oorlog. Door al die ervaring en frustratie ontstaat er onrust in Tsjetsjenie, Dagestan, Boerjatie en Tuva. Ook landen waar Rusland garant stond voor de veiligheid worden instabiel zoals Belarus, Armenie, Kazachstan en Oezbekistan. Ten slotte gaan een paar buurlanden profiteren van de chaos, zoals Georgie die Ossetie terugpakt en Japan die de noordelijke eilanden weer onder haar controle neemt.
• Het wordt geen leuk jaar voor Elon Musk: Twitter zal in elkaar storten, Tesla wordt links en rechts door conventionele en nieuwe autofabrikanten ingehaald, en Starship blijft kampen met tegenslagen. Mede door de financiele crisis zal het vermogen van Elon Musk ruwweg halveren.
• The Line in Saoedi Arabie zal de eerste helft van 2023 veel voortgang maken, maar de bouw zal op het einde van het jaar zonder enig nieuwsbericht stoppen wegens de financiele crisis.
• Oja, en er zal een financiele crisis komen, maargoed, daar wacht ik al een paar jaar op, dus misschien wordt ook 2023 overgeslagen. 

Fijne jaarwisseling!

De economie in Minecraft

Mijn zoontje van 12 zit op een interessante leeftijd: van de ene kant speelt en kijkt hij nog steeds veel Minecraft, en van de andere kant houdt hij zich steeds meer bezig met de dingen die op de echte wereld gebeuren. En zo kwam hij op de interessante vraag: "waarom is er geen inflatie in Minecraft"? En  gezien alle huidige problemen in de wereld en Nederland, heb ik wel behoefte aan een luchtig onderwerp.

Even voor de mensen die Minecraft niet kennen: Minecraft is een virtuele wereld waarin je alle vrijheid hebt om dingen te bouwen, graven en "craften", waarmee ze het transformeren van een grondstof naar iets anders bedoelen. Ook is het mogelijk om met meerdere spelers in dezelfde wereld te spelen, waardoor je ook grondstoffen aan elkaar kunt geven, of ze kunt verhandelen. Er is geen officieel betaalmiddel, dus worden meestal zeldzame mineralen als munteenheid gebruikt. 

Een Minecraftserver waar ze dit heel veel doen is Hermitcraft. Dit is een Minecraftserver waar een tiental Youtubers de meest uiteenlopende dingen bouwen. In hun wereld hebben ze ook een winkeldistrict, waar diverse spelers nuttige grondstoffen aanbieden tegen diamanten. Zo ontstaat er een economie van specialisatie: spelers die vooral veel diamanten proberen te mijnen om zo andere zeldzame dingen te kunnen kopen, en andere richten zich juist op het maken van speciale dingen, of bouwen geautomatiseerde fabrieken om speciale dingen te maken. 

Naarmate het spel vordert zie je dat er steeds meer diamanten in het spel komen. Alle spelers zijn immers vaak aan het mijnen, en komen dus diamanten tegen. Toch ontstaat er geen inflatie. Sterker nog, vaak worden producten alleen maar goedkoper. Hier komen we dus bij de vraag van mijn zoontje: waarom is er in de echte wereld inflatie, en niet in Minecraft? Eens kijken of we hier wat macro-economische theorieen tegenaan kunnen gooien:

• Er is vaak een overschot aan aanbod. Al die youtubers zijn spullen aan het mijnen, en willen graag winkeltjes maken om dingen te verkopen, want dat willen hun kijkers graag zien. Het gevolg is dat er behoorlijke concurrentie is, met een prijzenoorlog en een race naar de bodem als gevolg.
• Naarmate het spel vordert bouwen steeds meer spelers machines die dingen volautomatisch kunnen produceren, waardoor de prijs dus flink zakt. Dit kan je het beste vergelijken met het steeds goedkoper worden van elektronisch apparatuur: terwijl veel goederen in een generatie tijd 2-10 keer zo duur zijn geworden, zijn computers juist 2-10 keer zo goedkoop geworden.  

De volgende vraag van mijn zoontje was veel interessanter: "waarom ontstaat er nooit een crisis in Hermitcraft, en wel in de echte wereld?"

Dat is een hele mooie. Waarom kan onze economie met al die knappe koppen geen recessie voorkomen, en lukt dat een groepje youtubers in hun eigen wereldje wel? Afgezien van het feit dat onze economie oneindig meer ingewikkeld is, zijn er natuurlijk wel een paar meer oorzaken voor aan te wijzen:

• Opnieuw geldt de regel van het overschot: er is nauwelijks schaarste in Hermitcraft. De Minecraftwereld is praktisch oneindig groot, dus bevat het ook praktisch oneindig grondstoffen. Er is dus geen reden om van een bepaald product alles snel op te kopen in de hoop dat het later meer waard wordt.  Het gebeurt heel af en toe als iemand iets te goedkoop op de markt zet, maar dat zijn uitzonderingen. Door het gebrek aan schaarste onststaan er geen bubbels zoals in onze economie, zoals de huizenbubbel, cryptobubbel, beursbubbel.
• De spelers zijn over het algemeen minder hebberig dan in de echte economie. Er wordt niet boven iemands stand geleefd waarmee de halve economie gevoed moet worden, om er na een tijdje achter te komen dat er niet genoeg diamanten zijn en dat de hele keten instort. Spelers kopen gewoon wat ze nodig hebben.   
• Er bestaan geen negatieve diamanten. Met andere woorden: het is niet mogelijk om schulden te hebben. Op deze manier is het ook niet mogelijk om schulden niet te kunnen afbetalen, waardoor een hypotheekcrisis als die van 2008 nooit kan optreden.
• De spelers van Hermitcraft zijn allemaal redelijk zelf voorzienend. In principe kunnen ze alles wat ze willen zelf maken, maar kiezen voor het voordeel van ruilen met elkaar. Maar als iemand geen diamanten heeft is er geen probleem, hij kan zich prima in zijn behoeften voorzien.

Daarna gingen we eens bekijken hoe je in Minecraft een vergelijkbare economie kan opzetten als in de echte wereld. Zouden dan dezelfde problemen ontstaan? 

Eens kijken, wat hebben we daar voor nodig? Als eerste hebben we schaarste en specialisatie nodig. Elke speler krijgt een beperkt gebied toegewezen waar hij of zij mag mijnen. Heeft jouw gebied geen ijzer of koper? Dan ben je dus verplicht om de markt op te gaan. Vervolgens gaan de spelers die wel koper of ijzer hebben een natuurlijke schaarste creeren, want zij willen er veel geld voor ontvangen omdat ze zelf bijvoorbeeld geen hout hebben. En dan heb je nog een speler die de bank speelt. Hij of zij is de enige die diamanten kan maken uit lucht (je zou ook kunnen besluiten dat ze diamanten moeten mijnen, maar dan lijkt het teveel op werken, en lijkt het dus niet op het werk dat banken doen), en met deze diamanten kunnen ze alles kopen wat ze willen en zich verrijken. Ze worden rijk zonder iets te doen, omdat ze immers de grote verantwoordelijke taak hebben om ervoor te zorgen dat de economie stabiel blijft. En dankzij het royaal uitdelen van diamanten rolt de economie als een tierelier, totdat blijkt dat iedereen naast zijn schoenen heeft gelopen, bepaalde grondstoffen zijn verspild aan nutteloze projecten en dat de boel instort....

Misschien toch niet zo'n goed idee. Zou het dan mogelijk zijn om wat te leren van Hermitcraft? Aan de aanbodkant kunnen we weinig doen. Onder wereld is minder oneindig dan die van Minecraft, en we hebben een factor miljard meer mensen. We kunnen crisissen alleen voorkomen door niet boven onze stand te leven. 
Daarnaast zie je dat we in onze economie veel te ver van de basis zijn komen te staan. Mensen kopen produkten die ze niet nodig hebben en vaak niet kunnen betalen, zonder er bij na te denken wat het gevolg heeft voor het milieu in een lage loon land of voor hun vermogen in de toekomst. Als consumenten meer zouden proberen om hun spullen zelf te maken, dan denken ze beter na wat ze nodig hebben, en zijn ze zuiniger op hun spullen. En mochten ze zonder werk komen te zitten, dan kunnen ze meer dan alleen hun handje ophouden. 

Tot ver de utopie, nu weer terug naar de werkelijkheid...

Nederland is doorgeslagen banenkampioen

Terwijl financieel bewuste mensen zo snel mogelijk proberen te stoppen of op zijn minst minder willen gaan werken, zitten we in Nederland in de bijzondere situatie: er is een gierend tekort aan arbeidskrachten. En niet in een paar sectoren, maar ongeveer alle sectoren zitten te springen om vers personeel. Over de hele linie zijn er ongeveer 30% meer vacatures dan werkelozen. Wat is hier aan de hand?

Als eerste zijn er enkele oorzaken waar we niet veel grip op hebben:

Vergrijzing: Babyboomers van 1946 die nog leven hebben ondertussen de gezegende leeftijd van 76 bereikt. Rond deze leeftijd zit een grote groep die nu niet meer aan de arbeidsmarkt meedoet, maar wel veel behoefte heeft aan zorg en andere service. Dit effect is, of gaat vroeg of laat in alle welvarende landen optreden.
Covid heeft er voor gezorgd dat er veel onbalansen zijn ontstaan. Veel mensen zijn geswitched van horecabanen naar elders, sommige sectoren hebben nog steeds veel ziekteverzuim, of mensen moeten hun vakantie inhalen die ze niet hebben kunnen opnemen.
Groeiende welvaart: In onze welvaartsmaatschappij verwachten we veel service, van obers tot zorgconsulenten. We beginnen langzaamaan op het punt te komen dat we zo welvarend zijn dat we meer service verwachten dan we daadwerkelijk door onze bevolking kunnen leveren. 
Verwend: en met de velwaart gaat nog een ander effect gepaard: steeds minder mensen hebben zin om zwaar werk te doen. In de kas waar ik als puber werkte werken nu alleen nog maar Polen. Veel jongeren hebben of geen tijd om te werken, of hebben het geld niet nodig, doordat ze een ander bestedingspatroon hebben of dat ze genoeg van hun ouders krijgen. Wat betreft deze jongeren wil ik geen oordeel vellen: iedereen moet zelf besluiten of ze meer geld nodig hebben of niet.
Achterblijvende automatisering: Klein Orkest zong het al in 1988:

Kijk he, je hoort vaak zeggen waar moet dat heen
Straks doen computers al het werk alleen
Maar mensen het gaat toch prima zo
Gratis vrije tijd cadeau en dat is voor Koos geen probleem

(Koos Werkeloos - Klein Orkest (1988))

Op veel fronten heeft er een flinke automatiseringsslag plaatsgevonden, vooral in fabricage en in administratie. We praten al minstens een decennia over het feit dat de zelfrijdende vrachtauto binnen tien jaar op de Nederlandse wegen is, maar is zie ze nog steeds niet. Ook wil de volgende automatiseringsslag in de landbouw niet echt lukken. Zo is afgelopen week de startup Cerescon, die een aspergesteekmachine ontwikkelde, failliet gegaan. 

Vervolgens zijn er ook oorzaken waar de politiek wel iets aan had kunnen doen:

Promoten van bepaalde opleidingen: Met het verdwijnen van de MAVO is er en opleiding-tweedeling ontstaan: we wilden zoveel mogelijk mensen hoog opleiden, het VMBO wordt als afvoerputje beschouwd van mensen die "niks kunnen". Op deze manier zijn handige jongeren gepushed om een hogere opleiding te doen die ze niks interesseert. Pas nu dringt het langzaam door hoeveel vakmensen we nodig hebben op het gebied van techniek en zorg. Tegenlicht had hier een mooie aflevering over. In Belgie doen ze dit veel beter. Daar wordt handwerk nog steeds als en ambacht gezien, met als gevolg dat er vanuit Zuid-Nederland bussenladingen vol met middelbare scholieren in Belgie naar school gaan. De leerlingen worden vaak al voor het afronden van de opleiding geronseld voor een baan.

Werken loont niet: Hoewel dit mantra vaak wordt geroepen door politici, is het in veel gevallen in Nederland niet waar. Met een bruto inkomen van 25.000 heb je een marginaal inkomen van 60%, dus veel hoger dan van een topinkomen. In het verleden waren er zelf situaties waardoor je met kinderopvangtoeslag zelfs boven de 100% uitkwam. Door meer te werken hield je onder de streep minder over!
Ook in andere situaties levert werken vaak minder op. Voor veel mensen in de bijstand loont werken niet, omdat 100% van het loon ingehouden wordt. In de bijstand mag je wat vermogen opbouwen (hoewel niet veel bijstandsgerechtigden het kunnen), maar als je een baan vind en daarna toch weer in de bijstand beland, moet je eerst je vermogen opeten. En arbeidsongeschikten die een baantje uitproberen riskeren een herkeuring. Het is gemakkelijk te concluderen dat uitkeringstrekkers lui zijn, maar het zou een hoop helpen als de regels eenvoudiger waren en werken beloond zou worden, en niet bestraft.

Banenkampioen VVD: achja, de VVD. Bij elke doorrekening van het CPB stond VVD op te scheppen dat ze de banenkampioen van Nederland waren. En wat voor banen. Door de WMO en het verplichte energielabel van huizen is er een legertje WMO consulenten en energieadviseurs ontstaan. Nutteloos? Neejoh, een prachtbaan in ons gave landje! En de lijst gaat door: er is geen drang om de belastingregels versoepelen, want dat zou de belastingadviseurs zonder werk zetten, en de brievenbusfirma's op de zuidas houden een tienduizendtal advocaten aan het werk. VVD is de bullshit-banenkampioen. Ook worden er banen gekweekt waar niemand op zit te wachten. Noord Brabant wort volgezet met distributiedozen, kassen en varkensstallen, maar geen enkele Nederlander wil dat zware werk voor een hongerloontje doen, dus worden er busladingen Polen ingevlogen.
Dit doet me een beetje denken aan de wet van Goodhart: "Zodra een indicator een doel wordt, is het geen goede indicator meer". Met andere woorden. De hoeveelheid banen is vaak een indicatie voor een welvarend land. Maar door het bruutweg kweken van banen gaat de welvaart niet perse omhoog.

bron: https://sketchplanations.com/goodharts-law

Wat moeten we hier uit concluderen? De utopieen die veel mensen die dit soort blogs belezen zijn verder weg dan ooit. We willen toch graag met z'n allen minder werken, niet meer? We willen toch een land dat is geoptimaliseerd voor geluk en kansen, niet voor zoveel mogelijk bullshit jobs? Vooral de basisinkomen staat duidelijk niet op de agenda. Voor basisinkomen moeten alle slechtbetalende en saaie banen weggeautomatiseerd zijn. Wie gaat er immers in een distributiedoos werken als je al een basisinkomen hebt?

Hoe denk je dat we onze arbeidsprobleem het meest duurzaam kunnen oplossen?

Het grote onrecht dat de Nederlanders is aangedaan (not)

Een paar duizend kilometer naar het westen zijn ze de rechten over ieders baarmoeder aan het afpakken, en een paar kilometer ten oosten kunnen ze het niet eens worden over wie de nieuwe nazi's zijn. Maar al deze problemen vallen in het niet bij het onrecht dat Nederland is aangedaan. De Nederlandse staat heeft namelijk iets gedaan dat in strijd is met de Europese Rechten van de Mens. Gaat het hier over de 1100 kinderen die uit huis zijn geplaatst door de toeslage affaire? Of om het feit dat 26000 huizen onveilig zijn verklaard door aardbevingen? 

Nee, het gaat hier om het feit dat sommige mensen ongeveer 1.7% belasting over hun vermogen moesten betalen. Mens-ont-er-end inderdaad.

Niet dus. Vijf jaar geleden heb ik al een keer uitgebreid uitgelegd waarom ik belasting op vermogen een veel beter idee vind dan belasting op arbeid, dus dat ga ik hier niet nog een doen. Heel kort samengevat: er is veel meer vermogensongelijkheid dan inkomensongelijkheid in Nederland, en met een gebrek aan belasting op verhuur en dividend gaan we langzaam naar een staat waarin een bovenlaag slapend rijk wordt en waar de arbeider alle belasting betaalt. Voor commentaar van Arjen Lubach, zie hier.

Hoezo mag je geen belasting op vermogen heffen? Nederland doet het in ieder geval al sinds 1964, samen met andere landsen in Europa.

Maar, zal je zeggen, dit gaat niet over het een vermogensbelasting, maar over het rendement over je vermogen, terwijl je misschien helemaal geen rendement hebt gehad. Nou, als we dan toch bezig zijn: de pot pindakaas die je voor E2,39,- bij de Appie koopt, daar betaalt de Appie slechts E1,89 voor (geen idee, ik zeg maar wat). Het blijft precies dezelfde pindakaas. Waarom moet ik dan belasting "toegevoegde waarde" betalen? En wat dacht je van de eigenwoningforfait, oftewel "het voordeel uit je eigen woning", zoals de wet het zo mooi noemt? Is dit niet in strijd met de rechten van de mens toen je die toko in 2010 aan de straatstenen niet verkocht kreeg? Waarom betaal ik wegenbelasting op een auto die nauwelijks de weg op komt? Of waarom betaal ik net zoveel toeristenbelasting als ik met een tentje of met een camper kom?

Zo kunnen we wel een tijdje doorgaan. Ik weet dat we een beetje in een Victoriaans tijdperk leven: we zijn nog nooit zo welvarend geweest, dus beginnen we met z'n allen over-emotioneel te doen over letterlijk alles. Ik snap best wel dat van die Johan-Derksen-figuren moe worden van de zoveelste woke discussie, maar voor mij is deze belastingdiscussie werkelijk het toppunt.

Wat zou volgens jou een eerlijke vermogensbelasting er uit zien?

Zie ook:
is vermogensrendementsheffing eerlijk?

Gebakken lucht 2.0: NFT's

Na de cryptocurrency zijn we aanbeland bij het volgende niveau van gebakken lucht: NFT's oftewel non-fungible tokens. Waarom zijn NFT's de overtreffende trap van gebakken lucht?

-nerd warning ON-

De blockchain technologie van cryptocurrency is heel krachtig en veelzijdig. Je kunt er niet alleen transacties mee opslaan, maar in principe alle soort informatie. Hoe gaat het in zijn werk? Stel je schrijft een gedicht. Voeg aan dat gedicht nog een persoonlijk code toe dat je met niemand deelt. Vervolgens maak je een hashcode van dat hele zwikje, en dat code zet je op een blockchain. Het leuke van hashcodes is dat ze slechts in een richting werken: je kunt wel van het gedicht+code een hashcode maken, maar van de hashcode kan je niet ontcijferen welk gedicht+code erachter zit. En als later iemand jouw gedicht gebruikt, kan jij dus altijd bewijzen dat jij het al eerder hebt gemaakt, want jij hebt het persoonlijke code dat het juiste hashcode kan veroorzaken die in de blockchain staat. Dit truukje werkt niet alleen met een stuk tekst, maar in principe met elk digitaal bestand.

-nerd warning OFF-

Ideaal voor het bewaken van intellectueel/artistiek eigendom dus. Maar net als dat "bitcoin is een handig betaalmiddel" werd geinterpreteerd als "bitcoin is een supergoede belegging", is "blockchain is handig voor bewaken van intellectueel eigendom" geinterpreteerd als "intellectueel is een supergoede belegging". 

En zo is het NFT circus ontstaan. NFT staat voor Non Fungible Token, simpelweg een uniek certificaat. 

Nos op 3 legt het uit als: "iedereen kan een kopie van de nachtwacht hebben, maar er is maar een echte nachtwacht met een geschatte waarde van 500 miljoen." Dit is niet echt een eerlijke vergelijking. De echte nachtwacht is meer dan een plaatje, maar bestaat een gigantisch zeventiendeeuws doek, met al zijn lagen verf en het verleden wat er aan vast hangt. Voor een betere vergelijking moet je naar de conceptuele kunst. 

Een van de bekendste recente conceptuele kunststukken is "Comedian", ook wel "banaan met ducttape tegen de muur" van Maurizio Cattelan uit 2019

bron:wikipedia

Dit kunstwerk bestaat uit idee "plak een banaan met dutcttape tegen de muur" en is ongeveer 120.000 euro waard. Iedereen kan een banaan tegen de muur plakken. Dit is zelfs niet verboden. Maar dan heb je nog steeds niet het kunstwerk van Maurizio. Dat heb je alleen als je 120.000 euro hebt neergeteld. Waarschijnlijk krijg je er een leuk certificaatje bij. En dankzij NFT's hoeft dat dus geen papieren certificaatje meer te zijn, maar een digitale in de blockchain.

Een lokaler voorbeeld is de pindakaasvloer van Wim T Schippers, die hij voor 30.000 euro aan Boijmans Beuningen verkocht.

Waarom zijn deze kunstwerken zoveel waard? Kunst is altijd een geliefd verzamelobject geweest van rijken. En vaak tot ergernis van kunstenaars, die de kunst maken om een bepaald gevoel mee uit te drukken. De conceptuele kunst is juist ontstaan uit het feit dat kunstenaars niet wilden dat hun kunst een speelbal van speculanten zou worden. De rest is geschiedenis: conceptuele kunst is een big business geworden. 

Herken je de parallel met blockchain? Nadat "onverhandelbare kunst" juist heel veel geld waard is geworden, is de "munteenheid die niet kan worden beinvloed en speculatievrij is" de veroorzaker van de grootste tulpenmanie sinds, tja de tulpenmanie zelf. En nu is de parallel bij elkaar gekomen tot NFT: kunst op een blockchain. Met als verschil dat de wereld niet een kleine rijke elite bevat die zich kan bezighouden met zulke flauwekul, maar heden ten dagen zijn er miljoenen mensen die wat geld over hebben voor een investering of een certificaat om trots aan vrienden te kunnen laten zien. 

En wat krijgen we dan? De Vlaamse wielrenner Wout van Aert verkocht 3 van zijn overwinningen voor een slordige 15.000 euro per stuk. Voor dit bedrag kom jij niet op de erelijst in plaats van Wout van Aert, krijg je niet zijn bezweette wielershirt of de trofee die hij van de rondemissen kreeg. Nee, je krijgt alleen een digitaal certificaat, en daar moet je het mee doen. Wout is bijna een halve ton rijker, blijft gewoon de winnaar en lacht je uit met je zielige certificaatje.

Wat nog meer? De eerste tweet is verkocht voor 2,9miljoen dollar. Iedereen mag deze tweet nog steeds zovaak als hij wil retweeten, dus wat je voor dit bedrag koopt is de vraag. En zo kunnen we eindeloos doorgaan.

En daar zit het grote verschil tussen conceptuele kunst en NFT's: de aankoop van een kunststuk als de pindakaasvloer geeft jou als enige museum ter wereld de mogelijkheid om een pindakaasvloer te tonen. Bij NFT's is dat (meestal) niet. Het andere verschil is de schaarste: conceptuele kunst is een klein kringetje, maar nu iedereen zijn eigen scheet als NFT verkoopt is er weinig unieks meer aan. Nu heeft de koper van een overwinning van Wout van Aert nog het gevoel dat hij iets unieks heeft. Maar wat als alle wielrenners dit gaan doen? 

Kortom: NFT verdient met recht de titel "overtreffende trap van gebakken lucht".

De grote vraag is: wanneer klapt de bubbel? Ik heb al vaak voorspellingen gedaan over het klappen van de cryptobubbel. In die voorspellingen ging ik er van uit dat de mensheid om de zoveel tijd veel bij zinnen komt. Ik denk dat ik daar de optimistisch was. Als ik de geschiedenis van de conceptuele kunst bekijk, zie ik dat we weinig hebben geleerd. Zolang onze overheden bakken geld blijven bijdrukken dat vooral naar een superrijke bovenlaag vloeit, zijn er mensen die graag willen investeren in tulpenbollen. Vrije markt is wat de gek er voor geeft, en zolang er gekken zijn, geven ze er geld voor. 

zie ook:

-alle fabeltjes rond Bitcoin

Mijn investeringen in het nieuws

Er zijn heel veel redenen om te beleggen, en eentje die bij mij best hoog op het lijstje staat is dat ik graag een positieve bijdrage lever aan de wereld. Ik weet dat dit extreem subjectief is, dus bij deze dingen gaat het denk ik vooral om het goede gevoel dat het geeft. Daarom vond ik het wel leuk om zo vlak voor kerst twee van mijn investeringen in het nieuws te zien. 

Koop de HEMA

Het vorig jaar dreigde de HEMA ten prooi te vallen aan assgierende durfkapitalisten, waarop het initiatief HENA (Het Enige Nederlandse Alternatief) is ontstaan waarbij Nederlanders aandelen in konden kopen waarmee de HEMA overgekocht kon worden. Ik heb er destijds ook geld ingestoken.

Uiteindelijk is het gelukkig niet nodig gebleken: HEMA is gekocht door de eigenaren van Jumbo, waardoor het in Nederlandse handen blijft. Aangezien het niet echt handig bleek dat er extra aandelen speciaal voor HEMA zouden worden uitgegeven, wordt HENA opgeheven en krijgen alle investeerders hun geld terug. 

Land van Ons vs. META

Maar het grotere nieuws gebeurde in Zeewolde. De gemeenteraad van deze kleine gemeente is overdonderd door de multinational META (van Facebook) om een energieslurpend datacenter te bouwen van 166 hectare. Alweer een situatie waar multinationals Nederland als wingewest beschouwen. Terwijl de inwoners van Zeewolde, de meerderheid van de tweede kamer, alle natuurorganisaties en zelfs alle boeren in de buurt dit datacenter niet wensen, is de gemeenteraad toch gezwicht. 

Gelukkig is de strijd nog niet gestreden: volgens de Hoge Raad mag de overheid geen directie transactie aangaan met marktpartijen als het gaat om schaars onroerend goed. De verkoop moet opengesteld worden voor andere gegadigden.

En daar kwam een van mijn favoriete "beleggingen" om de hoek kijken: burgercooperatie Land van Ons heeft aangeboden om de grond van Zeewolde te kopen. Land van Ons is een cooperatie die akkerland koopt om vervolgens te verhuren aan duurzame boeren. Op deze manier wordt duurzame landbouw betaalbaarder en hebben we als burger de transitie naar meer biodiversiteit zelf in de hand. Land van Ons is er van bewust dat de grond van Zeewolde te groot is voor hun budget, maar ze zijn al in gesprek met partijen die mee willen betalen aan de aanschaf. 

Ik krijg hier een warm kerstgevoel van! Wil je ook investeren in de Nederlandse biodiversiteit, investeer in Land van Ons!

Zie ook:

beleggen en ethiek

investeren in akkerland

FIRE kengetal: hypotheek

Een gemeenschappelijke hobby van FIRE adepten (Financial independent, retire early) is het bijhouden van getalletjes, zoals hoeveel men per maand spaart (saving rate), hoeveel vermogen er is opgebouwd, en hoever men tot financieel onafhankelijk is verwijderd. De komende weken wil ik al die getallen eens onder de loupe nemen: hoe bereken ik het, en welke bedragen neem ik mee? Ik besprak al eerder Het eigen vermogen, en de saving rate, deze week: de hypotheek aflossen.

Wat is het?

Als je elke maand leuke kengetalletjes bijhoudt, dan kan het aflossen van de hypotheek niet ontbreken. Normaal gesproken worden er grafiekjes gemaakt van hoeveel er nog resteert van de hypotheek ten opzichte van de oorspronkelijke hypotheek, maar eigenlijk is het veel mooier om te zien hoeveel er al afgelost is. Je krijgt dan dus:

%afgeloste hypotheek = afgelost bedrag / totale hypotheek * 100%

Op deze manier krijg je dus een mooie stijgende lijn, die als het goed is ooit 100% zal bereiken.

Waarom is het belangrijk om te bekijken?

In principe hoeft het aflossen van je hypotheek geen onderdeel te zijn van je strategie naar FIRE. FIRE gaat om het laten renderen van je spaargeld, en het aflossen van een hypotheek hoeft niet perse het hoogste rendement op te geven. Aflossen is geld steken in stenen, maar beleggen geeft risico. 

Ik heb het idee dat er een flinke aandachtswijziging heeft plaatsgevonden. Toen ik in 2013 begon met bloggen kon je werkelijk digitaal struikelen over blogs over het aflossen van hypotheken, mede aangewakkerd door Gerhard Hormann. Ik heb het idee dat dit enthousiasme is getaand, mede door de lage hypotheekrentes.

Hoe dan ook, elk stijgend lijntje dat extra motivatie geeft om door te gaan is er eentje, dus deze houdt de moed er zeker in. Hieronder zie je de verschillende lijntjes in mijn geval bij elkaar:

De saving rate lijn begon te stijgen vanaf 2013, toen ik wat meer financieel bewust werd. Spoedig werd de hypotheek langzaam aangepakt. Het eigen vermogen is in mijn geval vooral bepaald voor de WOZ waarde, en begint daardoor pas de laatste 4 jaar te stijgen. Ten slotte begint het passieve inkomen interessant te worden sinds dat ik wat ben gaan beleggen.

Welk getal vinden jullie de beste indicator? Zijn er nog meer getallen die ik in dit grafiekje bij kan houden?

Zie ook:

eigen vermogen

saving rate

passief inkomen

buffer

FIRE kengetal: buffer

Een gemeenschappelijke hobby van FIRE adepten (Financial independent, retire early) is het bijhouden van getalletjes, zoals hoeveel men per maand spaart (saving rate), hoeveel vermogen er is opgebouwd, en hoever men tot financieel onafhankelijk is verwijderd. De komende weken wil ik al die getallen eens onder de loupe nemen: hoe bereken ik het, en welke bedragen neem ik mee? Ik besprak al eerder het eigen vermogen, en de saving rate, deze week: de bufer.

Wat is het?

De buffer is voornamelijk bedoeld voor het opvangen van financiele tegenslagen (kapotte auto) en het zonder werk komen te zitten. Maar voor FIRE adepten is de buffer nog iets, namelijk: "f$$k you money". Hoe groter je buffer, hoe minder afhankelijk je bent van je huidige inkomensstroom. En hoe gemakkelijker je je baas simpelweg "f$$K you" kan zeggen als je het werk niet meer bevalt, en hoe langer je tijd hebt om te bedenken wat je dan met je leven wilt gaan doen. Om het goed met anderen te vergelijken, deel ik door mijn uitgaven:

buffer = spaargeld / maandelijkse uitgaven

De eenheid van de buffer is in dit geval dus niet euro's of procenten, maar maanden. Met andere woorden: hoe lang kan ik op mijn spaargeld teren?

Wat neem ik mee?

Deze keer is het heel simpel: ik neem al het direct op te nemen spaargeld mee. Ik heb niks aan geld dat over een jaar vrij komt als de wasmachine kapot is. Je zou kunnen overwegen om je aandelenportefeuille mee te nemen. Over dit geld kan je namelijk in een relatief korte tijd beschikken. In uiterste nood zou dat natuurlijk gebeuren. Zolang je nog een vette aandelenportefeuille hebt ga je niet verhongeren. Maar omdat het niet wenselijk is, neem ik het niet mee.

Nadelen?

Zoals elk kengetal is de buffer niet oneindig nauwkeurig. Mocht iemand zonder werk komen te zitten, dan verandert de financiele situatie op meer punten dan alleen op salaris. Sommige kosten hoeven niet meer gemaakt te worden, zoals reiskosten en kinderopvang. Bovendien leef je normaal gesproken niet op de meest zuinige manier. Als je zonder werk komt te zitten zullen grote uitgaves uitgesteld worden.  

Hoeveel is precies nodig?

Hierover verschillen de meningen extreem. In het algemeen wordt er gesproken over een buffer van 3 tot 6 maanden. Het Nibud heeft een rekentool gemaakt om je buffer te bepalen. Ik heb een beetje met die tool zitten spelen, en voor een driepersoonsgezin met een gemiddeld huis is dit de verhouding tussen buffer en inkomen:

Het Nibud gaat er dus van uit dat een gezin altijd 4000,- nodig heeft voor inventaris en 800,- voor onderhoud huis. deze bedragen gaan per euro inkomen met respectievelijk 70 cent en 20 cent omhoog. Nibud koppelt de waarde van het inventaris en huis dus duidelijk aan de welvaart die door het inkomen wordt gebracht, hetgeen voor FIRE adepten natuurlijk totaal niet vanzelfsprekend is.

Persoonlijk probeer ik minimaal voor 3 maanden spaargeld te hebben:

Je ziet dat de buffer niet altijd stabiel is. Op dit moment wacht ik op een beurskrach, dus heb ik een beetje meer in kas. En ruim een jaar geleden had ik mijn hele buffer opgemaakt aan het afkopen van de rentevaste periode van de hypotheek. Ik wist dat de dertiende maand er aan zat te komen, dus kon ik het risico lopen. 

Hoeveel buffer houden jullie aan?

Zie ook:

eigen vermogen

saving rate

passief inkomen

FIRE kengetal: passief inkomen

Een gemeenschappelijke hobby van FIRE adepten (Financial independent, retire early) is het bijhouden van getalletjes, zoals hoeveel men per maand spaart (saving rate), hoeveel vermogen er is opgebouwd, en hoever men tot financieel onafhankelijk is verwijderd. De komende weken wil ik al die getallen eens onder de loupe nemen: hoe bereken ik het, en welke bedragen neem ik mee? Ik besprak al eerder het eigen vermogen, en de saving rate, deze week: passieve inkomen.

Wat is het?

Hoewel we het eigen vermogen iets zegt over hoeveel geld er is dat voor je kan werken om je van een gratis inkomen te voorzien, geeft dit geen garantie dat dit vermogen genoeg inkomen genereert. Daarom is het interessant om te kijken hoeveel van je uitgaven je zou kunnen dekken met passieve inkomsten. Op deze manier wordt het een inzichtelijk dimensieloos getal:

passief inkomen% = (onvoorwaardelijke inkomsten waar je niet voor hoeft te werken) / uitgaven.

Als dit getal 100% is, dan kan je al je uitgaven dekken met geld waar je niets voor hebt hoeven doen. 

Wat neem ik mee?

• rente op spaarrekeningen
• dividend
• giften
• reclameinkomsten
• koersverschillen
• rente op spaarhypotheek
• kinderbijslag / AOW / pensioen

Ik heb er voor gekozen om de rente op de spaarhypotheek als inkomen te zien, omdat dit een ander component dan de gewone hypotheek(rente). Kinderbijslag, AOW en pensioen zijn onvoorwaardelijke inkomstenbronnen: er worden geen voorwaarden gesteld om het te ontvangen. Dit in tegenstelling tot WW of bijstand. Ook heb neem ik giften (bijvoorbeeld van ouders) mee in dit lijstje. Voor een gift hoef je immers niks te doen dan aardig geworden worden. Al veroorzaakt dit component wel een paradox: als je afhankelijk bent van giften, hoe onafhankelijk ben je dan eigenlijk?

Voordelen?

Een groot voordeel is dat dit getal geen aanname doet over de safe withdrawal rate, zoals bij het eigen vermogen. Dit getal is direct gekoppeld aan de mate waarin passief inkomen voor je uitgaven kunnen dekken. Voor de rest is het een getal dat (hopelijk) mooi langzaam stijgt van 0% naar 100%, en dat je ook kan opsplitsen in verschillende componenten:

In mijn geval heb ik beleggingen onderaan gezet, want die kunnen wel eens ooit negatief zijn...

Nadelen?

Op begin van een reis naar FIRE kan dit een motiverend getal zijn om te zien hoeveel uitgaven je al met passieve inkomsten kan dekken. Maar na verloop van tijd zal het getal steeds grilliger worden. Met een grote aandelenportefeuille zullen koersverschillen de grafiek heel schokkerig maken. Om dit te voorkomen is het wellicht verstandig om het jaarlijks gemiddelde koerswinst mee te nemen. 

Wat vinden jullie van dit getal? Welke componenten nemen jullie mee inde berekening?

Zie ook:

eigen vermogen

saving rate

FIRE kengetal: saving rate

Een gemeenschappelijke hobby van FIRE adepten (Financial independent, retire early) is het bijhouden van getalletjes, zoals hoeveel men per maand spaart (saving rate), hoeveel vermogen er is opgebouwd, en hoever men tot financieel onafhankelijk is verwijderd. De komende weken wil ik al die getallen eens onder de loupe nemen: hoe bereken ik het, en welke bedragen neem ik mee? Vorige week besprak ik het eigen vermogen, deze week: saving rate

Wat is het?

Als je het bereiken van financieel onafhankelijk vergelijkt met het beklimmen van een berg, dan is het eigen vermogen de huidige hoogte op de berg. Je kunt omlaag kijken hoeveel geld je al gespaard hebt, en je kunt omhoog kijken hoever de top nog is. Maar om te weten hoe lang het nog duurt voordat je bij de top zult zijn, zal je moeten weten hoe hard je klimt. Daar komt de saving rate om de hoek kijken. Het vertelt je hoeveel procent van je inkomen je kunt sparen, dus hoe snel je vermogen groeit.

Hoogte = Eigen vermogen

Hellingspercentage = Saving rate

De saving rate is verreweg het meest bekende kengetal om FIRE te bereiken, maar helaas minder intuitief dan het eigen vermogen. MrMoneyMustache heeft er ooit eens een mooie longread over gemaakt. De definitie van de saving rate zijn de meeste mensen het gelukkig over eens, namelijk:

Saving rate = (inkomsten - uitgaven) / inkomsten * 100%

oftewel:

Saving rate = (wat je over houdt) / inkomsten * 100%

Doordat dit getal door je inkomsten deelt, is het dus een inkomstenneutraal getal: een modale werker kan in theorie dezelfde saving rate halen als een hartchirurg.

Wat neem ik mee?

De volgende zaken zijn in mijn definitie inkomsten:

• salaris: een nobrainer lijkt me
• rente op spaarrrekeningen
• rente op spaarhypotheek
• giften
• belastingteruggaven. Ik geef toe, dit is een beetje arbitrair.
• uitbetalingen van crowdfunding. 
• resultaat op de beurs, zowel koersveranderingen als dividend. De voornaamste reden is dat ik iets niet de ene keer een inkomsten, de andere keer een uitgaven wil laten zijn, dus zet ik het altijd aan de inkomstenkant. Doordat koersveranderingen ook negatief kunnen zijn, kan dit dus een negatief stukje inkomsten worden. Dit is wellicht niet meer houdbaar als mijn aandelenportefeuille in de toekomst groter is.

Tot de uitgaven behoren: tja, eigenlijk al het andere. Ik hou geen boekhouding bij van wat ik allemaal uitgeef, omdat het teveel op werk lijkt. Ik kijk gewoon wat er op het einde van de maand overblijft. Er zijn wel een paar dingen die ik niet meetel:

• aflossingen op hypotheek. Dit is een vestzak-broekzak investering, dus geen echte uitgaven
• investeringen in aandelen. Dit is immers een investering in vermogen. De winst of verlies wordt bij de inkomsten meegeteld.
• waardeverandering van het huis beschouw ik niet als een inkomsten. Het zou hele gekke sprongen veroorzaken bij elke jaargrens zonder dat het iets met mijn financieen te maken heeft.
• hypotheekrenteaftrek beschouw ik als een korting op de hypotheekrente, dus als korting op de uitgaven.

Ik bereken de uitgaven dus als:

Uitgaven = oude banksaldo - nieuwe banksaldo + inkomsten + aflossingen + investeringen

Voordelen?

De saving rate is een heel krachtige manier om iets te vertellen over de gezondheid van je financien. De meeste financieel onbewuste mensen hebben een saving rate van tussen de 0% en 5%. Deze bewustwording helpt vaak al meer dan 100 bespaartips bij elkaar. Ook zegt de saving rate iets over wat de vooruitzichten zijn wanneer je financieel onafhankelijk zou kunnen zijn. Hoewel het niet direct zegt wanneer je met pensioen kan, valt er wel een schatting aan af te leiden, zoals met deze tool, afhankelijk van hoeveel rendement je verwacht op je vermogen.

Nadelen?

Hoewel de saving rate dus een mooi instrument is bij beginnende spaarders, komen er na een tijdje een paar rare dingen om de hoek kijken.

In de berekening van de saving rate zit namelijk iets geks: minder uitgeven is gunstiger dan meer verdienen. Neem iemand die een ton per jaar verdient en de helft er van verbruikt. De saving rate is dus 50.000/100.000 *100% = 50%. Als deze persoon een stuk huis zou aflossen, waardoor de vaste lasten met 10.000 dalen, dan houdt hij ineens 60.000 per jaar over, dus wordt de saving rate 60%. Maar als deze persoon spaargeld in de beurs stopt en 10.000 per jaar jaar aan dividend opstrijkt, dan zou het inkomen 10.000 stijgen, en houdt hij dus ook 10.000 extra over. De saving rate zou dan 60.000 / 110.000 * 100% = 54.5% worden. 

Onder de streep maken beide taktieken niets uit, waarom maakt het wel uit voor de saving rate?

Ook is de saving rate extra verwarrend als je financiele onafhankelijkheid hebt bereikt. In tegenstelling tot wat je misschien zou verwachten, kan de saving rate in praktijk nooit 100% bereiken. 100% betekent namelijk dat je net zoveel overhoudt als je verdient, dus dat je helemaal niets uitgeeft. Als je gaat stoppen met werken wordt het helemaal vervelend: zonder inkomsten staat er niks onder de noemer, en delen door nul is flauwekul. Natuurlijk zal je wat passief inkomen ontvangen, maar dat kan ook ooit negatief zijn. Kortom, de saving rate verliest zijn nut als je diht bij financieel onafhankelijkheid komt. 

 

Conclusie

Vooral voor beginende spaarders is de saving rate de perfecte tool om een richting te geven in het pad naar financiele onafhankelijkheid. Ook zit er een mooi moraal achter de bergbeklim-analogie: natuurlijk is het fijn om zo snel mogelijk te klimmen, maar pas op dat je jezelf niet opblaast. Dan sta jij met een overhitte motor aan de zijlijn, terwijl anderen die het rustiger aandeden je weer gaan inhalen. Dus kies een tempo waar je je prettig bij voelt, en vergeet niet te genieten van het uitzicht! 

Zie ook:

MrMoneyMustache: The Shockingly Simple Math Behind Early Retirement

Eigen vermogen

FIRE kengetal: eigen vermogen

Een gemeenschappelijke hobby van FIRE adepten (Financial independent, retire early) is het bijhouden van getalletjes, zoals hoeveel men per maand spaart (saving rate), hoeveel vermogen er is opgebouwd, en hoever men tot financieel onafhankelijk is verwijderd. De komende weken wil ik al die getallen eens onder de loupe nemen: hoe bereken ik het, en welke bedragen neem ik mee? Deze week: eigen vermogen

Wat is het?

Om financieel onafhankelijk te zijn is het vooral belangrijk om een stevige zak geld te hebben, en om dat geld vervolgens te laten werken om zo een inkomen te genereren. De grote vraag is natuurlijk: hoeveel precies? Internet staat vol met theorieen en aannames, zoals bij MrMoneyMustache

en al deze theorieen komen er meestal op neer dat je op een lange termijn elk jaar ongeveer 4% van je vermogen kan opmaken: het passieve inkomen vult het weer aan. Dit wordt de "safe withdrawal rate" genoemd. Met andere woorden: je moet dus 25 keer je jaaruitgaven bij elkaar zien te harken...

Op internet zie ik dat mensen hun eigen vermogen op verschillende manieren uitdrukken. Ten eerste kan je gewoon het absolute getal bijhouden. Het nadeel is dat mensen over het algemeen niet graag absolute bedragen op straat gooien. Een alternatief is om het bedrag te vergelijken met een startbedrag, bijvoorbeeld het vermogen op 1-1-2010, of om het te vergelijken met het doelbedrag. In het laatste geval heb je dan mooi een percentage dat hopelijk in de toekomst ooit 100% wordt.

Het nadeel van deze aanpakken is dat het nog steeds een beetje arbitrair is, en niet gemakkelijk vergelijkbaar met andere mensen, met andere leefomstandigheden. Daarom definieer ik mijn eigen vermogen als:

Eigen vermogen = (bezit - schuld) / jaarlijkse uitgaven * 100%

Dit getal zegt dus iets over hoe lang je op je eigen vermogen zou kunnen teren zonder rente. Hier betekent 100% dat je een jaar lang op de vermogen zou kunnen teren. Als je voor de 4% save withdrawal rate wil gaan, moet je dus 2500% bij elkaar zien te sprokkelen.

Wat neem ik mee?

Het volgende ding waar vaak discussie over is, is welke bedragen meegenomen moeten worden. Ook hier is geen elke regel heilig, maar ik hanteer de volgende regels:

Eigen vermogen bestaat uit twee dingen: bezit en schulden. Bij bezit reken ik mee:

• huis: ik reken met de WOZ waarde. Die is elk jaar openbaar, dus gemakkelijk te gebruiken
• spaargeld
• beleggingen
• auto: alleen als het substantieel is. Mijn auto is al lang en breed afgeschreven

Bij schulden neem ik mee:

• hypotheek
• studieschuld: gelukkig al afgelost
• grote leningen: mijn moeder heeft me een aardig bedrag voorgeschoten

Wat neem ik dus niet mee:

• pensioen: hier kan in het Nederlands stelsel nauwelijks een zinnig woord over gezegd worden
• crowdfunding: er staat niet direct een bezit tegenover een investering
• overige bezittingen, zoals fietsen, electra etc. Dit is allemaal kommageneuzel, zonde van de tijd

Kortom: het gaat bij mij vooral om die gemakkelijk te berekenen zijn en van redelijk omvang zijn.

Voordelen?

Het voordeel van het berekenen van eigen vermogen is dat dit getal heel eenvoudig uitdrukt hoever je bent op de reis naar financiele onafhankelijkheid, zonder moeilijk rare berekeningen.  

Ook is het fijn dat je dit getal heel mooi kunt opsplitsen in verschillende componenten. Zo kan je extra veel informatie in een grafiek proppen. Hieronder zie je bijvoorbeeld een opsplitsing van auto (nihil), belegginen, sparen en alle schulden gestapeld:

Ten slotte is het fijn dat dit getal (bijna) altijd omhoog gaat. Het is altijd fijn als grafiekjes vooral omhoog gaan!

Nadelen?

Elk kengetal belicht maar één kant van de zaak. In dit geval vertelt het eigen vermogen niets over hoeveel geld dit vermogen genereert. De "4% safe withdrawal rate" is gebaseerd op een langdurig gemiddelde opbrengst op de beurs. Als al dit geld in een huis zit, wordt je huis wellicht elk jaar een beetje meer waard, maar er is geen passieve inkomensstroom.

Een ander nadeel is specifiek voor mijn definitie: doordat ik het eigen vermogen door de uitgaven deel, kan de grafiek een beetje schokkerig worden. In een jaar dat ik heel veel uitgeef, bijvoorbeeld voor een verbouwing, zal mijn procentueel eigen vermogen flink zakken.

Ten slotte zegt dit getal niets over hoe lang het nog duurt voordat je financieel onafhankelijk bent. Het zegt alleen hoe ver je al bent. Om het te vergelijken met het beklimmen van een berg: dit getal vertelt je op welke hoogte je zit, maar niet hoe hard je klimt. Hieruit kan je dus niet afleiden wanneer je bij de top bent. 

Gelukkig is daar een ander getal voor: de saving rate

Beleggen en ethiek

Enkele weken geleden heb ik mijn geld van de beurs gehaald en ben ik aan het wachten tot de beurs weer gaat zakken. De kans is groot dat dit de komende weken gaat gebeuren, maar tegelijkertijd begint mijn geweten weer op te spelen.
Enkele jaren geleden hebben we op een FIRE bijeenkomst een keer een vruchtbare discussie gehouden of beleggen. Deze discussie ging het onder andere over of het verantwoord is om in olie of wapens te beleggen. Een argument bij deze discussie was dat een aandeel eigenlijk nauwelijks nog iets te maken heeft met het onderliggende bedrijf. Het is gewoon een verhandelbaar waardepapier, en als jij het niet koopt, dan koopt een ander het wel.

Maar de tegenlichtaflevering "goed geld verdienen" gaf me een ander perspectief. Het primaire doel van een beursgenoteerd bedrijf is het tevreden houden van de aandeelhouders. Want de aandeelhouder is immers eigenaar. Maar dat betekent dus ook dat je iemand op de voorzittersstoel zet die weinig of geen affectie met het bedrijf heeft, sterker, alleen maar geinteresseerd is in winst op korte termijn. Voor zaken als arbeidsomstandigheden, duurzaamheid en winst op de lange termijn staan aandeelhouders veel te ver van het bedrijf af.

Als je wilt zien wat er gebeurt als de aandeelhouders te ver weg zitten, dan is Tata steel een mooi voorbeeld. De Nederlandse tak is in enkele jaren tijd veranderd van een trots staalbedrijf naar een lege huls die door het Indiase moedermaatschappij op elke manier wordt leeggeknepen, en vooral bezig is met het ontvangen van staatssteun en het voorkomen van het betalen van vennootschapsbelasting.

Onze premier zal het allemaal wel fantastisch vinden. Voor hem gaat de economie boven alles. Goed vestigingsklimaat gaat boven het betalen van vennootschapsbelassting, en al helemaal boven zaken als milieu. Hij kan vast leuk preken bij een nationale ramp, maar ik heb liever iemand die de toekomst van ons land serieus neemt.

Maar wat moet ik hiermee, behalve niet op die Teflon-premier stemmen? Ik denk dat ik me voor een groot deel ga neerleggen bij het feit dat ik alleen de wereld niet kan veranderen. Het verschil tussen een gewone ETF en een ETF die het predikaat "duurzaam" heeft, is zeer klein, zie bijvoorbeeld het verhaal van MrMoneyMustache. Ook maakt het weinig uit of ik beleg of aflos: als ik aflos, dan heeft mijn hypotheekverstrekker meer vermogen om te beleggen, en een eigenschap van hypotheekverstrekkers is dat ze geen kans onbenut laten om geld te verdienen.

Maar ik ga wel vaker met een idealistisch initiatief meedoen. Zo kwam ik op het verhaal rond de Hema. de Hema verkeert in zwaar weer, niet zozeer omdat de detailhandel het zwaar heeft, maar vooral omdat het een speelbal is geworden van investeringsmaatschappijen, beter gezegd aasgierfondsen.
Gelukkig is er een initiatief om de Hema te kopen door een cooperatie. Geen club van aasgieren, maar gewoon een club die een Nederlandse winkel een warm hart toedraagt en vooral wil kijken hoe de Hema nog beter en duurzamer kan worden. Hoewel ik niet echt een grote shopper ben, zou ik het wel jammer vinden als de Hema zou verdwijnen. Dus heb ik mijn geweten afgekocht door een potentieel stukje Hema te kopen. Heb je ook interesse? Zie koopdehema.nl

Zie ook:
Oeps, ik ben de markt weer aan het timen
Fire goes Ethics

Consumeren in crisistijd?

Tijdens de kredietcrisis van 2008 en ook nu wordt het weer pijnlijk duidelijk: onze huidige vorm van kapitalisme is een nogal schokkerige achtbaan: als het goed gaat jaagt iedereen zijn geld er door en wordt de economie tot absurde proporties opgeblazen, maar zodra het fout begint te gaan houdt iedereen de hand op de knip en zakt de boel als een souffle in elkaar.

Tijdens zulke crisis gebeuren er altijd dezelfde dingen. Ten eerste gaat overheid grote commerciele bedrijven redden, want blijkbaar kunnen we niet zonder ze leven. Daar op volgt een pleidooi aan mensen om vooral veel dingen te kopen om zo de economie weer aan te zwengelen.

Voor consuminderaars en minimalisten voelt dit als vloeken in de kerk. We vinden het logisch dat je niet al je geld verbrast, maar bewust kijkt hoeveel geluk je kunt hebben zonder veel aankopen. Als Rutte oproept om in crisistijd een auto te kopen, dan haal ik mijn schouders op: in economisch goede tijden zou ik het ook niet doen, waarom nu dan wel?

In plaats van het oproepen tot consumeren in crisistijd, zou de overheid beter kunnen oproepen tot consuminderen in voorspoedige tijd, zodat de volgens crisis kleiner zal zijn, of zelfs helemaal wegblijft.

Deze crisis is een uitzondering. Bedrijven raakten niet in de problemen door het falen van de economie of door het wegblijven van consumenten, maar simpelweg omdat ze door de overheid verboden werd om open te blijven. Zo zijn veel restaurants, kermissen, bioscopen, stadions enz aan de rand van faillissement geraakt.

En daar begint het voor mij nu een beetje ethisch te knagen. Ik ga zelden naar een restaurant, je zult me nooit lang op een kermis zien, ik ga hooguit een keer per jaar naar de bioscoop, en sport doe ik liever zelf dan er naar te kijken. In een normale crisis zou ik me niet echt aangesproken voelen als de overheid me zou aanmoedigen om deze branches te steunen. Ik ben namelijk niet degene die in crisistijd is weggebleven. Bovendien zou ik wel een bioscoop kunnen steuren, maar ik heb echt geen idee naar welke film ik dan zou moeten. Entertainment moet immer niet op werk gaan lijken.

Om mijn geweten te sussen heb ik toch een paar dingen uitgekozen om geld aan te geven. Ik ben donateur geworden van een lokaal cultureel erfgoed. Doordat ze nu geen feesten en bruidsreportages kunnen doen, zijn hun inkomsten grotendeels drooggevallen. Ik steun ze met een periodieke gift, want culturele periodieke giften zijn voor 125% aftrekbaar. Zo betaal je dus netto minder dan de helft. Zie ook hier.

En het verhaal dat Lonneke schreef over een natuurcamping in Portugal die door bosbrand is verwoest raakte me. Dus heb ik op die site ook nog een stukje ziel afgekocht. Zelf doneren? Dan kan hier.

Recensie "Het leven is te kort om op kantoor te zitten" - Lonneke Lodder

Bij mijn werk mag niemand meer naar kantoor komen. Je moet de bewaker van tevoren inlichten als je even wat spullentjes komt ophalen. Een collega van me heeft mijn plantjes meegenomen om er voor te zorgen. Het ziet er troosteloos uit daar...

Van de andere kant: er geen passender moment om het boek "het leven is te kort om op kantoor te zitten" van Lonneke Lodder te lezen. Want hoewel veel mensen een leven zonder kantoren niet kunnen voorstellen, worden we nu ineens noodgedwongen geconfronteerd met een kantoorloos leven.

Het boek neemt ons mee op de fysieke maar ook mentale reis die Lonneke maakte van een gemeentekantoor vol mantelpakjes en whiteboards naar een geel huis op een berg in Spanje.

Het boek begint met een nogal confronterend betoog over het Nederlanse kantoorbestaan. En vooral over de zinloosheid er van. David Graeber heeft er ooit een term voor bedacht: bullshit jobs. Banen waarin wordt vergaderd, gedelegeerd, rapporten worden geschreven, brainstormsessies worden gehouden, maar waar uiteindelijk weinig uitkomt.Veel van deze banen zijn geschapen om zoveel mogelijk mensen status te bieden. Mijn kantoor niet volledig aan het bovenstaande stereotype voldoet, werd me toch een flinke spiegel voorgehouden...

De rest van het boek geeft een reisverslag hoe Lonneke uiteindelijk in het gele huis is uitgekomen. bij sommige blogger die een boek schrijven is het boek vaak weinig meer dan een samenvatting van het blog. Dit boek gaat een stuk verder, en wordt het verhaal een stuk completer. Maar ook komen andere mensen aan het woord die vreemde carriereswitches hebben gemaakt. Wat ik heel prettig aan het boek vind, is dat het me geen advies geeft. We hoeven nu niet allemaal massaal op huizenjacht in Spanje nadat we in een pelgrimstocht ernaartoe zijn gewandeld en daar ezels hebben verzorgd. Nee, het is HAAR verhaal, met al haar gedachteveranderingen, overwegingen, vallen en opstaan.

Zo had ze eerst altijd het droomplaatje om te gaan bierbrouwen, om later tot de conclusie te komen dat deze behoefte vooral was ingegeven doordat ze iets wilde produceren. Aangezien Spanje niet bepaald een bierland is, bleek het dit doel slecht haalbaar, maar zelf eten verbouwen op het platteland kan wel.

Wat heb ik er zelf van geleerd?
Het geeft heel veel inspirtie om te lezen hoe iemand haar leven zo kan omgooien om dromen te bereiken. Maar past zulk plaatje ook bij mij? Ik denk het niet. Lonneke woonde in een stadsjungle zonder ooit getuinierd te hebben en werkte op een Amsterdams kantoor in mantelpakje. En dat plaatje gooide ze volledig om door ver weg te verhuizen en een nomadenbestaan te leiden.

Bij mij past zulk leven niet. Ik woon al in een klein dorpje met veel natuur in de omgeving, en ik heb al een flinke tuin waar ik me kan uitleven. Op kantoor hoef ik me niet veel aan te passen. Ik loop meestal op sokken (na het douchen van de lange fietsetocht heb ik meestal geen zin om schoenen aan te trekken) en als het warm is zelfs in korte broek op blote voeten.

En hoewel ik geen gigantische brede vriendenkring heb, merk ik dat ik na 10 weken thuiswerken wel weer behoefte begin te krijgen aan wat meer contact dan alleen een klein cirkeltje van naasten. Dus een geel huis kan ik ook van mijn bucketlist afstrepen.

Het boek heeft me wel weer op scherp gezet dat ieder mens op geregelde tijd moet dromen over wat een wenselijke toekomst is. En dat deze dromen anders kunnen zijn dan een paar jaar geleden.

Wil je het boek kopen? Ik doe niet aan affiliategedoe, maar als je Lonneke extra wilt steunen, dan kan je het boek via deze link kopen.

Leven in vreemde tijden

Terwijl mijn ex griep heeft en ik dus al anderhalve week gezellig met m'n zoontje thuis zit te werken, spoken er teveel dingen in mijn hoofd:

• Dat mijn vader van 73 in de grootste brandhaard van Brabant zit, maar zelf niet vindt dat hij bij de risicogroep hoort.
• Dat onze maatschappij best even een reset kan gebruiken, omdat we met z'n allen de wereld erdoorheen aan het jagen waren. Even pas op de plaats. De effecten zijn al te zien met satellietbeelden. Maar Lonneke kan dat veel beter bewoorden.
• Dat ik mijn eerste doodverwensing binnen heb omdat ik drie weken geleden een flinke voorraad heb ingeslagen. Destijds werd ik nog uitgelachen, en nu ben ik opeens een aso. En dat terwijl de winkels het door mij veroorzaakte tekort al twee weken geleden hebben aangevuld, en ik nu dus geen belasting vorm op de winkels. Over flattening the curve gesproken.
• Dat ik me niet zoveel zorgen maak over Nederland, maar vooral over landen als Noord Korea, waar zelfs grote leider toegeeft dat hij tekort is geschoten, en de Verenigde Staten, die de laatste week pijlsnel stijgt in de epidemiewereldranglijst, waarschijnlijk veroorzaakt door een leider die te vaak gezegd heeft dat het "gewoon een griepje is". Hoe ver ben je gezonken als de Noord Koreaanse leider zich meer bescheiden opstelt als jezelf? Ik verwacht dat over en week de VS meer gevallen heeft dan China of Italie. Wordt een gezellig boel daar zonder ObamaCare.
• Over de Verenigde Staten gesproken: ik heb het idee dat er in dit land iets te veel optimistische mensen wonen. Elke keer als Wall Street afgelopen week opende, worden de kelderende koersen weer opgekrikt. Mijn vermoeden is dat de echte beurskrach gaat beginnen als het kwartje is gevallen bij het volk aan de andere kant van de oceaan. Waarschijnlijk ergens volgende week. Koersen kan je normaal niet voorspellen, behalve als er iets heerst met een incubatietijd van twee weken.

Dat allemaal gezegd hebbende, besef ik dat het ook een realitycheck is voor mij. Toen er opeens een hoop activiteiten werden geannuleerd, betrapte ik mezelf erop dat ik het helemaal niet zo erg vond. Ik vond het juist fijn om even een lege agenda te hebben, en van veel feestjes was ik zelfs opgelucht dat ik er niet heen hoefde. Blijkbaar heb ik mezelf een ritme aangeleerd om veel sociale dingen te doen, terwijl ik misschien meer introvert ben dan ik zelf wil toegeven. Ik ben blijkbaar niet de enige, want in de Volkskrant spreekt een psychiater de voordelen van een collectieve lege agenda. De afgelopen weken heb ik eindelijk tijd gehad om in de tuin te werken, (digitaal) tijd door te brengen me m'n allernaasten, en wat klusprojecten af te ronden.

Zo heb ik eindelijk mijn garage een keer opgeruimd. Ik besefte dat mijn werkplaats nooit praktisch is geweest, in alle 10 jaar dat ik hier nu woon. Te weinig opbergplekjes, waardoor de werkbank altijd overvol ligt.

Dus heb ik wat extra plankjes gemaakt in het raamkozijn. Eindelijk heb ik ruimte voor het grote werk zoals cirkelzagen:

Een ding is zeker: ik heb geen last van verveling zoals Uitklokken.
De komende weken zal je waarschijnlijk veel klusblogs gaan zien...

Dit is de beste crisis indicator... en hij staat op rood!

In het verleden behaalde resultaten geven geen garantie voor de toekomst. Is er dan helemaal niets waarmee we kunnen voorspellen of er een economische crisis aan zit te komen? Toch wel. In het verleden hebben we al veel ervaring opgebouwd. Zo zijn er veel indicatoren gevonden die later bleken te correleren met de crisis. Zo is er de PE ratio oftewel "price earnings ratio":

bron: multpl.com

Deze grafiek geeft grofweg de verhouding tussen de waarde van aandelen en de winst, bijvoorbeeld dividend. Het werkt zo: als de koersen laag zijn, maar het dividend is nog steeds hetzelfde, dan krijg je dus veel winst per ingelegde euro. Dit maakt het populair om geld naar de beurs te brengen (zoals 10cc hier zingt), bovendien hebben veel mensen de verwachting dat de koers zal gaan stijgen.
Maar als de koers stijgt, maar het dividend niet meestijgt, dan wordt de PE ratio dus steeds hoger. De dividend moet over steeds groter aandelenvermogen verdeeld worden. Vaak stijgen de aandelen nog gewoon een stukje door, omdat mensen nog steeds verwachten dat ze koerswinsten kunnen halen. Maar na een tijdje zal de bubbel knappen, omdat de aandelen teweinig opleveren voor het geld dat ze kosten. Op dit moment is de PE ratio ongeveer net zo hoog als vlakvoor de beurskrach van de jaren dertig...

Nog een indicator dan? De afgelopen eeuw wisselden periodes van economische voorspoed en crises zich in een behoorlijk regelmatig tempo af. De langste periode van economische voorspoed was in de jaren tachtig: ongeveer 10 jaar lang. In alle andere periodes hadden we alweer sneller te maken met een recessie. de grafiek hieronder geeft het mooi weer:

bron: seekingalpha.com

Op dit moment zitten we al 108 maanden in economische voorspoed. Gaan we een record verbreken, of breekt onze economie eerder?

En zo heb je nog tientallen verschillende indicatoren voor recessie. Voor de meest vage indicatoren (zoals de big mac indicator), zie howstuffworks

Maar wat is de beste crisis indicator? 

De indicator die het de laatste 6 crises bij het rechte eind had, was de "inverse yieldcurve". De watte? De inverse yield curve. Het zit zo: overheden en banken zetten leningen op de markt. Dit zijn korte en lange termijn leningen. Normaal gesproken is de lening voor een lange termijn iets duurder (dus hogere rente) dan de lening voor een korte termijn. Er zit namelijk wat risico ingebakken voor het geval de rente in de toekomst gaat stijgen. Dit noemen ze een "normale yieldcurve". 

Maar als banken en overheden bang zijn voor een crisis, kan het voorkomen dat de lange termijn rente lager is dan de korte termijn rente. Op deze manier willen ze de belegger verleiden om voor langer in het schip te gaan, ondanks een aankomende crisis. Dit is de "inverse yieldcurve"

De onderstaande grafiek geeft het verschil tussen korte en lange termijn leningen in de VS weer, en de periodes van recessie. En wat blijkt? De laatste 6 keer dat er een inverse yieldcurve was, begon binnen een jaar een recessie! De inverse yield curve daarvoor, in 1966, was een "false positive", daarna duurde het nog een stuk of 5 jaar. Maar deze indicator is dus al 50 jaar 100% correct!

Bron: reuters.com

Gaat hij deze keer weer correct zijn? Niemand kan het zeggen. De enige "verzachtende omstandigheid" is dat op dit moment de rente historisch laag staat. Deze situatie hebben we nog niet eerder gehad, dus we weten niet precies hoe de economie erop reageert. 

Voor meer info, zie bijvoorbeeld NRC.

Mijn inschatting? Twee jaar geleden voorspelde ik een crisis binnen 5 jaar. Bedenk dat een flinke crisis de economie een stuk of 5 jaar teruggooit in de tijd, dus dat de laatste 5 jaar niet slim is om te investeren. Nu voorspel ik dat het binnen 2 jaar gebeurt. En om een wilde schatting te doen van het moment: komende oktober. Oktober is altijd een leuke maand voor een recessie, en dat is de maand van de Brexit. Maar het kan net zo goed al eerder, omdat mensen hun geld vlak voor de recessie terugtrekken.

Wat nu?

Dus al je geld van de beurs halen? Geld dat al op de beurs kan prima blijven staan. Het overleeft de crisis wel. Maar nu het lijkt me niet de ideale tijd om meer geld naar de beurs te brengen. Ik houd het nog even in de broekzak voor als de crisis begint, of ik ga aflossen op de hypotheek. 

Zie ook:

nu beleggen is als zomergoed zaaien in de herfst