Beleggen en ethiek

Enkele weken geleden heb ik mijn geld van de beurs gehaald en ben ik aan het wachten tot de beurs weer gaat zakken. De kans is groot dat dit de komende weken gaat gebeuren, maar tegelijkertijd begint mijn geweten weer op te spelen.
Enkele jaren geleden hebben we op een FIRE bijeenkomst een keer een vruchtbare discussie gehouden of beleggen. Deze discussie ging het onder andere over of het verantwoord is om in olie of wapens te beleggen. Een argument bij deze discussie was dat een aandeel eigenlijk nauwelijks nog iets te maken heeft met het onderliggende bedrijf. Het is gewoon een verhandelbaar waardepapier, en als jij het niet koopt, dan koopt een ander het wel.

Maar de tegenlichtaflevering "goed geld verdienen" gaf me een ander perspectief. Het primaire doel van een beursgenoteerd bedrijf is het tevreden houden van de aandeelhouders. Want de aandeelhouder is immers eigenaar. Maar dat betekent dus ook dat je iemand op de voorzittersstoel zet die weinig of geen affectie met het bedrijf heeft, sterker, alleen maar geinteresseerd is in winst op korte termijn. Voor zaken als arbeidsomstandigheden, duurzaamheid en winst op de lange termijn staan aandeelhouders veel te ver van het bedrijf af.

Als je wilt zien wat er gebeurt als de aandeelhouders te ver weg zitten, dan is Tata steel een mooi voorbeeld. De Nederlandse tak is in enkele jaren tijd veranderd van een trots staalbedrijf naar een lege huls die door het Indiase moedermaatschappij op elke manier wordt leeggeknepen, en vooral bezig is met het ontvangen van staatssteun en het voorkomen van het betalen van vennootschapsbelasting.

Onze premier zal het allemaal wel fantastisch vinden. Voor hem gaat de economie boven alles. Goed vestigingsklimaat gaat boven het betalen van vennootschapsbelassting, en al helemaal boven zaken als milieu. Hij kan vast leuk preken bij een nationale ramp, maar ik heb liever iemand die de toekomst van ons land serieus neemt.

Maar wat moet ik hiermee, behalve niet op die Teflon-premier stemmen? Ik denk dat ik me voor een groot deel ga neerleggen bij het feit dat ik alleen de wereld niet kan veranderen. Het verschil tussen een gewone ETF en een ETF die het predikaat "duurzaam" heeft, is zeer klein, zie bijvoorbeeld het verhaal van MrMoneyMustache. Ook maakt het weinig uit of ik beleg of aflos: als ik aflos, dan heeft mijn hypotheekverstrekker meer vermogen om te beleggen, en een eigenschap van hypotheekverstrekkers is dat ze geen kans onbenut laten om geld te verdienen.

Maar ik ga wel vaker met een idealistisch initiatief meedoen. Zo kwam ik op het verhaal rond de Hema. de Hema verkeert in zwaar weer, niet zozeer omdat de detailhandel het zwaar heeft, maar vooral omdat het een speelbal is geworden van investeringsmaatschappijen, beter gezegd aasgierfondsen.
Gelukkig is er een initiatief om de Hema te kopen door een cooperatie. Geen club van aasgieren, maar gewoon een club die een Nederlandse winkel een warm hart toedraagt en vooral wil kijken hoe de Hema nog beter en duurzamer kan worden. Hoewel ik niet echt een grote shopper ben, zou ik het wel jammer vinden als de Hema zou verdwijnen. Dus heb ik mijn geweten afgekocht door een potentieel stukje Hema te kopen. Heb je ook interesse? Zie koopdehema.nl

Zie ook:
Oeps, ik ben de markt weer aan het timen
Fire goes Ethics

Tsjonge, ik sta in een boek van Gerhard Hormann

Ik ben niet altijd enorm positief over boekjes van Gerhard Hormann geweest, dus het verbaasde me toen ik op groeigeld.blogspot.nl las dat ik werd geciteerd in "Eindelijk Hypotheekvrij". Zou het gaan omdat Gerhard tot inzicht was gekomen dat hij eigenlijk eerst had bij moeten storten in zijn spaarhypotheek voordat hij aan zijn aflossingsvrije hypotheek begon? Of om het feit dat het heel ongunstig is om de spaarhypotheek in het laatste jaar af te kopen? Dus ben ik even naar de boekhandel gegaan om zijn boek door te bladeren, op zoek naar mijn citaat. Het duurde even voordat ik het gevonden had, want ik had niet verwacht dat mijn citaat op de eerste pagina stond... bij de "lovende recensies":

 

Uhm...tja...

Ik kan hier van allerhande conclusies aan trekken, maar ik kan beter de recensie uit 2015 zelf laten spreken:

Recensie Hypotheekvrij!

Ik moest er ook maar aan geloven: ik heb "Hypotheekvrij" van Gerhard Hormann gelezen. Zoals een echte consuminderaar betaamt heb ik het boek bij de bieb geleend. Ik heb het idee dat half aflossend blogland dit boek beschouwd als een soort van Bijbel. Na het lezen van het boek viel me op dat het boek veel kenmerken met de Bijbel deelt:

Er wordt veel gepredikt
De Bijbel probeert mensen te overtuigen, en dat wil dit boek ook. En ik denk zelfs dat dit boek overtuigender is. Het hele idee van einde aan de oneindige groei, geld lenen van je eigen toekomst en "minder consumeren is minder zorgen" wordt zeer goed verwoord. Ik kan me zeker voorstellen dat dit een overtuigend boek is voor mensen die nog een laatste zetje nodig hebben om anders te gaan leven.

Ook mag wel gezegd worden dat hij een trendzetter is op gebied van hypotheek aflossen. In 2008 dacht maar een klein deel van de bevolking over aflossen, maar volgens mij is deze groep in 7 jaar tijd verveelvoudigd.

Helaas heeft het boek ook nadelige overeenkomsten met de bijbel:

Het pretendeert iets anders te zijn dan het is
Veel mensen denken dat de Bijbel een leuk verhalenboek is. Al ze gaan lezen komen ze bedrogen uit en merken ze dat de boeken Numeri en Leviticus nog saaier zijn dan een telefoonboek. De teleurstelling is vaak groot als blijkt dat het verhaal van de toren van Babel slechts een halve bladzijde (!!!) beslaat.
Dit geldt ook voor dit boek. De subtitel is "je huis aflossen in 10 simpele stappen". Mijn verwachting was dat het boek dus over aflossen ging. In werkelijkheid gaat hooguit 10% van de tekst over hypotheken, en daarbij zijn de 10 stappen die hij noemt ontzettende open deuren: "zoek al je hypotheekpapieren bij elkaar, doe wat berekeningen", enz. Vervolgens vertelt hij niet HOE je die berekeningen moet doen. Blijkbaar wilde Gerhard geen gras voor mijn voeten wegmaaien, waarvoor mijn grote dank.
Ook vertelt hij in het boek dat hij geen bespaartips wil geven, want internet staat al bol van de praktische tips. Vervolgens gaat een groot deel van het boek over thuisblijven in plaats van op vakantie gaan, een goedkopere auto nemen, en de verwarming lager zetten.
Eén belofte maakt hij wel waar: hij zegt dat het boek niet over aflossen in het algemeen gaat, maar over zíjn aflossing. En dat klopt: hij bespreekt in geuren en kleuren zijn tweede huis dat hij verkocht, het stuk tuin dat hij bij kocht, zijn voorliefde voor auto's en zijn verstandhouding met media.

Het boek neemt het niet zo nauw met wiskunde

In 1 Koningen 7:23 wordt gesproken over een ronde tafel die een omtrek heeft die 3 keer zo groot is als zijn diameter. Ik heb op school altijd geleerd dat dit getal niet 3, maar pi (ongeveer 3,14) moet zijn.
In Hypotheekvrij! wordt gezegd dat de kans op het winnen van 20 miljoen in een loterij 0,002 procent is, oftewel 1 op 50000. Als deze loterij het de volledige inleg gebruikt voor de hoofdprijs , dan zouden ze dus 50000 loten van elk 400,- moeten verkopen. In werkelijkheid zijn er ook nog andere prijzen en wil de loterij zelf ook nog wat winst maken, dus zouden de lootjes al snel rond de 1000,- moeten liggen. Ik ken geen loterijen die zulke dure loten hebben.
Dit klinkt misschien flauw, maar als een bijna cijferloos hypotheekboek schrijft, dan verwacht ik dat die zeldzame cijfers wel correct zijn.

Het boek deelt niet mijn mening
Het zal geen verrassing zijn dat ik het niet eens ben met alles wat in de Bijbel staat. Zo ben ik het ook niet met alles uit dit boek eens. Zoals de mening dat je de hypotheekrenteaftrek nooit mee moet nemen in je berekeningen, dat je HRA pas achteraf moet laten uitbetalen, dat de spaarhypotheek een tekenbeet is (link) en dat de politiek de politiek het fiscaal stelsel snel grondig zal veranderen.
Ik ga mijn mening niet nog eens herhalen, dat heb ik op dit blog al vaak genoeg gedaan.
Mocht je het nogmaals na willen lezen, zie:

• waarom ik mijn HRA maandelijks laat uitbetalen
• waarom voor mij spaarhypotheek veel meer oplevert dan aflossen 
• waarom ik geen foto's van afgeloste stukken huis maak
• waarom ik bandbreedte niet eng vind
• waarom ik niet bang ben voor toekomstige politieke plannen

Het boek is sektarisch
In de Bijbel wordt afgoderij veroordeeld, en wordt er gezegd dat de Bijbel de enige waarheid verkondigt. Zulke teksten zijn te verwachten in een geloofsboek van enkele jaren oud, maar niet in een hypotheekboek van 2012. Meerdere keren wordt er gezegd dat men vooral niet moet luisteren naar wat andere zeggen. Als Erica Verdegaal zegt dat een spaarhypotheek een tekenbeet is, dan is dat waar, maar als iemand twijfels heeft over aflossen, dan is dit per definitie een ketter die je van het juiste pad af wil helpen.
Op het einde van het boek draaft de schrijver helemaal door: "Het versneld aflossen van je hypotheek is net zoiets als stemmen tegen de Europese grondwet [...] Aflossen kan dan een afrekening zijn met de politieke arrogantie, vooral als je het doet zonder dat het fiscaal wordt gestimuleerd."
Jaah! Laten we lekker gaan aflossen, zo zullen we die klootzakken in Den Haag en Brussel een lesje leren! En als trap na zorgen we er voor dat we zo min mogelijk belastingvoordeel hebben!!

Conclusie:
Twijfel je of je zou moeten aflossen, dan kan dit een overtuigend boek zijn. Verwacht alleen geen praktische tips. Als je nuchter genoeg bent om eigen keuzes te maken, of juist zó gevoelig dat je kwetsbaar bent voor sektarische ideeën, dan raadt ik dit boek af.

Update:
Ondertussen is Gerhard zelf van zijn eigen geloof afgestapt, en had hij eigenlijk liever bijgestort op zijn spaarhypotheek! Zie is Gerhard Hormann van zijn geloof gevallen?

Recensie "Het leven is te kort om op kantoor te zitten" - Lonneke Lodder

Bij mijn werk mag niemand meer naar kantoor komen. Je moet de bewaker van tevoren inlichten als je even wat spullentjes komt ophalen. Een collega van me heeft mijn plantjes meegenomen om er voor te zorgen. Het ziet er troosteloos uit daar...

Van de andere kant: er geen passender moment om het boek "het leven is te kort om op kantoor te zitten" van Lonneke Lodder te lezen. Want hoewel veel mensen een leven zonder kantoren niet kunnen voorstellen, worden we nu ineens noodgedwongen geconfronteerd met een kantoorloos leven.

Het boek neemt ons mee op de fysieke maar ook mentale reis die Lonneke maakte van een gemeentekantoor vol mantelpakjes en whiteboards naar een geel huis op een berg in Spanje.

Het boek begint met een nogal confronterend betoog over het Nederlanse kantoorbestaan. En vooral over de zinloosheid er van. David Graeber heeft er ooit een term voor bedacht: bullshit jobs. Banen waarin wordt vergaderd, gedelegeerd, rapporten worden geschreven, brainstormsessies worden gehouden, maar waar uiteindelijk weinig uitkomt.Veel van deze banen zijn geschapen om zoveel mogelijk mensen status te bieden. Mijn kantoor niet volledig aan het bovenstaande stereotype voldoet, werd me toch een flinke spiegel voorgehouden...

De rest van het boek geeft een reisverslag hoe Lonneke uiteindelijk in het gele huis is uitgekomen. bij sommige blogger die een boek schrijven is het boek vaak weinig meer dan een samenvatting van het blog. Dit boek gaat een stuk verder, en wordt het verhaal een stuk completer. Maar ook komen andere mensen aan het woord die vreemde carriereswitches hebben gemaakt. Wat ik heel prettig aan het boek vind, is dat het me geen advies geeft. We hoeven nu niet allemaal massaal op huizenjacht in Spanje nadat we in een pelgrimstocht ernaartoe zijn gewandeld en daar ezels hebben verzorgd. Nee, het is HAAR verhaal, met al haar gedachteveranderingen, overwegingen, vallen en opstaan.

Zo had ze eerst altijd het droomplaatje om te gaan bierbrouwen, om later tot de conclusie te komen dat deze behoefte vooral was ingegeven doordat ze iets wilde produceren. Aangezien Spanje niet bepaald een bierland is, bleek het dit doel slecht haalbaar, maar zelf eten verbouwen op het platteland kan wel.

Wat heb ik er zelf van geleerd?
Het geeft heel veel inspirtie om te lezen hoe iemand haar leven zo kan omgooien om dromen te bereiken. Maar past zulk plaatje ook bij mij? Ik denk het niet. Lonneke woonde in een stadsjungle zonder ooit getuinierd te hebben en werkte op een Amsterdams kantoor in mantelpakje. En dat plaatje gooide ze volledig om door ver weg te verhuizen en een nomadenbestaan te leiden.

Bij mij past zulk leven niet. Ik woon al in een klein dorpje met veel natuur in de omgeving, en ik heb al een flinke tuin waar ik me kan uitleven. Op kantoor hoef ik me niet veel aan te passen. Ik loop meestal op sokken (na het douchen van de lange fietsetocht heb ik meestal geen zin om schoenen aan te trekken) en als het warm is zelfs in korte broek op blote voeten.

En hoewel ik geen gigantische brede vriendenkring heb, merk ik dat ik na 10 weken thuiswerken wel weer behoefte begin te krijgen aan wat meer contact dan alleen een klein cirkeltje van naasten. Dus een geel huis kan ik ook van mijn bucketlist afstrepen.

Het boek heeft me wel weer op scherp gezet dat ieder mens op geregelde tijd moet dromen over wat een wenselijke toekomst is. En dat deze dromen anders kunnen zijn dan een paar jaar geleden.

Wil je het boek kopen? Ik doe niet aan affiliategedoe, maar als je Lonneke extra wilt steunen, dan kan je het boek via deze link kopen.

Recensie "Leven van de Lucht" van Gerhard Hormann

Eindelijk hadden ze het nieuwste boek van Gerhard Hormann genaamd "Leven van de Lucht" bij de bibliotheek. Uit dit boek heb ik in ieder geval geleerd dat schrijvers een vergoeding krijgen voor elke keer dat hun boek uitgeleend wordt, dus hoef ik me geen klaploper te voelen.

In het boek gaat Gerhard minimaal 5 jaar lang zichzelf 1000,- uitkeren van zijn spaargeld, en heeft hierdoor een soort van basisinkomen. Nuchter bekeken is dit niet zo bijzonder. Een hele groep mensen in Nederland krijgt elke maand 1000,-, namelijk hun AOW. Ook zijn er genoeg mensen die interen op hun vermogen, wat feitelijk precies hetzelfde is. Toch denk ik dat in dit geval de naamgeving best belangrijk is. Door het een basisinkomen te noemen, ga je het inkomen meer waarderen en er anders naar gedragen.

Toch is de titel behoorlijk verraderlijk. Net zoals Gerhard na het boek "Hypotheekvrij!" niet hypotheekvrij was (dat is hij overigens nog steeds niet), leeft hij niet bepaald van de lucht. Zijn vrouw verdient ruim 1000,- in het onderwijs, en zelf snabbelt hij pakweg 600,- per maand in de vorm van freelance schrijfopdrachten. Hun gezamelijke inkomen is dus ongeveer 2600,-.

De onderzoeksvraag van Gerhard luidt: "verandert je leven met een basisinkomen? Ga je meer risico's nemen, meer reizen, een baan kiezen die leuker is, maar minder verdient? Zou zo'n systeem wel werken?" Dit vat inderdaad het hele gedoe rond het basisinkomen samen. Enerzijds bespaart gratis geld een hele hoop gedoe van verplicht solliciteren, inkomentoetsen en toeslagen. Maar anderzijds moet het wel betaalbaar zijn, dus is het de vraag of mensen nog steeds bereid zijn om te gaan werken.
De ene kant van de basisinkomen-medaille wordt heel uitgebreid besproken. Bij een werkend leven denk je de hele tijd aan de toekomst, bij een AOW denk je de hele tijd aan het verleden, maar met een basisinkomen leef je in het nu. Zo gaat Gerhard meer fietsen, 's ochtends naar de bioscoop en voelt hij zich een stuk ontspannender.
Helaas komt de andere kant nauwelijks aan bod: hoe gaan we dit betalen. Voorstanders van basisinkomen zeggen dat er minder administratieve rompslomp zal zijn, dus is er minder vraag naar werk. Daarnaast zullen veel mensen blijven werken om een luxeleven te kunnen betalen en gaan mensen meer vrijwilligerswerk doen.
Bij Gerhard zie ik dit niet terug. De 2600,- per maand die ze samen verdienen/ontvangen gaat elke maand grotendeels op. Het beetje werk dat Gerhard nog doet is dus niet vrijwillig, maar echt nodig. Hij schrijft wel dat hij nu vaker een klus weigert die hem niet aanstaat, maar hij gaat niet in detail hoe fijn of noodzakelijk het is dat hij 600,- per maand blijft verdienen. Hoe dan ook, het klinkt niet echt als dat zijn freelance werk zijn grootste hobby is. Daarnaast is hij blijkbaar geen vrijwilligerswerk gaan doen. Dit is geen verwijt, maar gewoon een constatering. Als vrijwilligerswerk verplicht zou zijn, dan is het geen vrijwilligerswerk meer. Ten slotte zal de inkomenbelasting omhoog moeten om een basisinkomen te kunnen financieren. Er zullen meer uitkeringen door minder loon betaald moeten worden. En hier loopt het in zijn experiment ook spaak. Doordat hij weinig verdient, maar wel veel uren kan opgeven aan de belasting (een schrijver is immers ook aan het werk als hij de krant leest) maakt hij aanspraak op de zelfstandigenaftrek. Hierdoor hoeft hij de eerste pakweg 7200,- belasting per jaar niet te betalen. Dit is dus ruim de helft van zijn hele basisinkomen! In het huidige stelsel geniet hij in zijn situatie van een hele gunstige belastingsituatie, die totaal onhoudbaar zou zijn als de een basisinkomen voor iedereen zouden doorvoeren.

Dit staat in schril contrast met mensen als Mr Money Mustache of Elon Musk. Beiden hebben ze hun schaapjes heel veilig op het droge, maar toch werken ze door. MrMoney Mustache heeft in 10 jaar zijn financiele onafhankelijkheid bij elkaar verdiend. Daarna is hij dingen gaan doen die hij leuk vond, zoals huizen opknappen, dingen klussen (zoal een e-bike en zonnepanelen) en helpen op de school van zijn zoontje. Elon Musk is miljonair geworden door de oprichting van Paypal. Daarna is hij niet op zijn lauweren gaan zitten, maar heeft twee bedrijven opgericht die de wereld aan het veranderen zijn, namelijk Tesla en SpaceX. Er zullen genoeg mensen met deze instelling moeten zijn om een basisinkomen betaalbaar te maken, maar uit dit boek haal ik niet dat de schrijver deze instelling heeft.

Dus als ik antwoord moet geven op zijn onderzoeksvragen dan zou het zijn: ja, mensen gaan meer risico's nemen en meer reizen, maar het systeem zou niet werken, want het zou onbetaalbaar zijn. Wat we veel beter kunnen doen is de term "basisinkomen" over boord gooien en ons belastingsysteem eenvoudiger maken. Niet meer allemaal een eigen zorgverzekering, maar gewoon een collectieve verzekering van de staat. En niet meer allemaal ingewikkelde regels voor uitkeringsgerechtigde, maar gewoon accepteren dat er altijd een paar rotte peren zijn die misbruik zullen maken van het systeem.

Ik wil deze recensie afsluiten door een gevleugelde uitspraak van Gerhard zelf terug te kaatsen. Op zijn blog schrijft hij menigmaal "als ... mijn boek gelezen had, dan had hij/zij geweten dat...". In "Leven van de Lucht" vertelt hij dat hij (eindelijk) aan het bijstorten is in zijn spaarhypotheek. Hij vermeldt erbij dat een aflossingsvrije hypotheek gemakkelijk te berekenen is, maar dat je bijstorten van een spaarhypotheek moet laten doorrekenen door de tussenpersoon of geldverstrekker. Als Gerhard Hormann mijn blog gelezen had, dan had hij geweten dat je dit heel eenvoudig zelf kunt berekenen...


zie ook:
recensie Hypotheekvrij
basisinkomen een utopie?

De nuchtere waarheid over eten die niemand wil horen

Er zijn weinig industrieen zo afhankelijk van geld en publieke opinie als de voedingsindustrie.

Voedingsbedrijven betalen wetenschappers om naar hun straatje te praten, media vergroot elke wetenschappelijke conclusie, en dieetgoeroe's verdienen klauwen met geld met hun zelfbedachte richtlijnen, ongeacht wat de wetenschap er van vindt. En zo worden we dagelijks overspoeld met nieuwsberichten over superfood, eten dat kanker zou veroorzaken, en dieten die het allemaal weer oplossen. Zou het niet heerlijk zijn als er een wetenschapper zou zijn die dit alles met letterlijk een nuchtere kijk zou kunnen bekijken?

Die is er, en zijn naam is Martijn Katan. Hij schreef het "Voedingsmythes, over valse hoop en nodeloze vrees". Eindelijk een boek gevonden dat de gevaren en wonderverhalen in het juiste verband zet. 

Is het bijvoorbeeld terecht dat Europeanen panisch zijn voor Amerikaans hormoonvlees? In praktijk blijkt dat 1 pilletje tegen opvliegers net zo veel hormonen bevat als... 25.000 kilo "hormoonvlees"! En de maximale wettelijk toegestane dosis radioactiviteit in eten is net zoveel als je oploopt van een minuut in een vliegtuig zitten. Om maar te zwijgen van synthetisch, genetisch gemanipuleerd, of door magnetron bestraald voedsel: het menselijk lichaam ziet geen verschil tussen dit eten en biologisch eten. Er zijn enkele voedingsstoffen zoals gluten waar sommige mensen slecht tegen kunnen, maar dat is minder dan 1 op de honderd. Alle andere mensen hebben weinig te vrezen van onze voedselindustrie.

En eten dat een goede werking zou moeten hebben? Er zijn ontelbare onderzoeken gedaan naar multivitaminen, antioxidanten, carotenen, paleo-dieten, kruidengeneesmiddelen, noem het hele rijtje maar op, maar wat blijkt? Ze doen in de meeste gevallen meer kwaad dan goed. 

Wat moet je dan doen om gezond oud te worden? Vooral niet roken, weinig alcohol en veel bewegen. Als je daarbij gewoon gevarieerd eten, niet te veel en niet te vet, dan doe je het eigenlijk helemaal prima. Een Nederlander die gevarieerd eet krijgt van alle spoorelementen meer dan voldoende binnen, en hoef je voor de rest geen gekke dingen te doen. 

En waarom heeft iedereen van de effecten van antioxidanten en hormoonvlees gehoord, en niet van deze Nederlandse wetenschapper? Ik denk om de doodeenvoudige reden dat zijn conclusie een grote teleurstelling is. Iedereen is op zoek naar de heilige graal die alle kanker en andere ellendige ziektes uit de wereld helpt, en dus grijpen we vast aan elke strohalm die in de media opdoemt. Persoonlijk vind ik het geruststellend dat het menselijk lichaam veel slimmer is dan wijzelf om te weten hoe je het allerbeste uit het alledaags voedsel haalt!

Recensie + Give Away: Een rijk leven zonder geld - Heidemarie Schwermer

Toch typisch, een tijdje terug schreef ik over het weggeven van spullen, en zojuist vind ik bij de kringloop een interessant boek erover. Blijkbaar begint het zuinig leven al zo ingeburgerd te raken dat de consuminderboeken al bij de kringloop belanden. Het betreft het boek "een rijk leven zonder geld" van Heidemarie Schwermer.

Wat is er uniek aan dit boek?
Nu bestaan er tegenwoordig talloze boeken en blogs over geld besparen. Waarom is dit boek anders? Veel van deze bespaarstrategieen neigen naar besparen, beknibbelen en onthouden. Heidemarie heeft een volledig andere inslag. Ze staat open om iedereen hulp of goederen aan te bieden, en daardoor ontvangt ze veel terug, zonder erom te vragen. Dit systeem werkt zo goed bij haar, dat ze besluit een jaar lang te leven zonder geld. Al haar behoeftes wil ze bevredigen door te ruilen, of nog beter, dat het aangeboden wordt.

recensie Hypotheekvrij!

Ik moest er ook maar aan geloven: ik heb "Hypotheekvrij" van Gerhard Hormann gelezen. Zoals een echte consuminderaar betaamt heb ik het boek bij de bieb geleend. Ik heb het idee dat half aflossend blogland dit boek beschouwd als een soort van Bijbel. Na het lezen van het boek viel me op dat het boek veel kenmerken met de Bijbel deelt:

Er wordt veel gepredikt
De Bijbel probeert mensen te overtuigen, en dat wil dit boek ook. En ik denk zelfs dat dit boek overtuigender is. Het hele idee van einde aan de oneindige groei, geld lenen van je eigen toekomst en "minder consumeren is minder zorgen" wordt zeer goed verwoord. Ik kan me zeker voorstellen dat dit een overtuigend boek is voor mensen die nog een laatste zetje nodig hebben om anders te gaan leven.