Waarom de bitcoin nu redelijk stabiel is...maar binnenkort hard onderuit gaat

Het vorig jaar heeft de Bitcoin een enorme piek meegemaakt van 20.000, waarna de koers met lange golven is gezakt tot ongeveer 6.000. De timing van deze piek was onmogelijk te voorspellen, maar het verloop erna verloop behoorlijk hetzelfde als na de vorige Bitcoin crash, iets wat ik in het begin van het jaar al voorspeld had:

Waarom denk ik dat de koers binnenkort een klap te verduren krijgt?Koersen werken met vraag en aanbod: is de vraag hoger dan het aanbod dan stijgt de koers, zo niet, dan daalt de koers. Hier is niets vreemds aan, want met deze wetmatigheid werk ons hele financiele systeem. Bij Bitcoin zijn er nog een stuk of 3 andere marktmechanismes bezig. De meeste zijn in balans, maar niet allemaal.

Marktwerking 2: transactiekosten
Bij de meeste betaalsystemen betaal je een vast bedrag of een vast percentage als transactiekosten. Bij Bitcoin wordt de transactiekosten door vraag en aanbod gestuurd. Er is namelijk schaarste op de hoeveelheid transacties: elke 10 minuten ongeveer 2500 transacties. De transacties worden uitgevoerd door mijners, en zij willen graag zoveel mogelijk geld verdienen. Dus als je geen transactiebijdrage aanbiedt, dan zullen alle mijners je transactie links latne liggen. Hoe meer transacties er uitgevoerd moeten worden, hoe hoger de kosten zullen zijn. Vooral tijdens de gekte van december 2017 liepen de transactiekosten hoog op:


In de grafiek zie je twee lijnen: de blauwe lijn is de basisvergoeding die een mijner krijgt voor een block, het rode is de transactiekosten die er bovenop komen. Alle data heb ik overigens van blockchain.info geplukt. De blauwe vergoeding is geintroduceerd om mijners een vast inkomen te geven en om bovendien nieuwe Bitcoins in het systeem te krijgen. In het begin kreeg een mijner 50BTC voor een block, dat is in 2012 gehalveerd naar 25, en in 2016 gehalveerd naar 12.5. Halverwege 2019 zal het nogmaals gehalveerd worden, en als alle 21 miljoen bitcoins in omloop zijn zal deze vergoeding helemaal stoppen. Er wordt verwacht dat mijners dan van de transactiekosten alleen kunnen leven. De bovenstaande grafiek ziet er extreem uit, maar als je de vergoeding in dollars uitdrukt wort het nog veel extremer:

Maar wat was dat mijnen ook alweer?Computers over de hele wereld proberen een willekeurige code te vinden die samen met de huidige transacties een mooi antwoord op een formule geeft, een zogenaamde hashfunctie. Uit deze formule komt een totaal onvoorspelbare uitkomst, en de kunst is om een code te vinden die precies een antwoord geeft dat bijvoorbeeld met minimaal 6 nullen begint. Degene die dit vindt heeft deze keer de loterij gewonnen en ontvangt de 12.5BTC+transactiekosten.
Ongeveer elke 10 minuten wordt er ergens op de wereld een jusit code gevonden. Maar als er meer computers gaan meedoen, dan is het waarschijnlijk dat het code veel eerder wordt gevonden.
Hier heeft Bitcoin een oplossing voor bedacht:

Marktwerking 3: moeilijkheidsgraadDe software van Bitcoin is zo gemaakt dat de moeilijkheidsgraad aangepast kan worden. Als nieuwe blokken in minder dan 10 minuten verschijnen, dan wordt de moeilijkheidsgraag opgevoerd. De eis is dan niet meer dat het antwoord met 6 nullen moet beginnen, maar met 7 nullen. En als nieuwe blokken te lang duren, dan wordt de moeilijkheidsgraag naar beneden aangepast. Dit is een slim systeem: hoe sneller de computers worden, hoe groter de kans is dat er gehackt zou kunnen worden, maar de hogere moeilijkheidsgraad maakt Bitcoin automatisch veiliger. De onderstaande grafiek geeft een indicator voor de moeilijkheid (difficulty) en een indicator voor totale computerkracht (MegaHash/s)

Let op: dit is een logarithmische schaal: elk streepje hoger betekent 10 keer zo moeilijk en 10 keer zoveel rekenkracht!

Terwijl de andere grafiekjes van Bitcoin hard op en neer schokken, is dit een hele langzame trend. Dit is niet vreemd: de koers van de Bitcoin kan in theorie in een dag twee keer zo groot worden, maar het is onmogelijk om in een dag zoveel computers te installeren. Je ziet daarom ook dat deze grafiek na de Bitcoinpiek van december 2017 nog steeds aan het stijgen is. Investeringen duren nu eenmaal even, dus deze grafiek ijlt enorm na: sinds de Bitcoin piek van kerst 2017 is de totale verwerkingssnelheid verdrevoudigd!

Marktwerking 4: winstgevendheid van mijnen.En dan komen we bij de laatste marktwerking. Hoe hoger de bitcoin koers, hoe meer het oplevert om in computers te investeren die kunnen mijnen. Maar hoe meer computers, hoe lager de opbrengst per computer. En daar begint het nu spaak te lopen. In december 2017 was mijnen heel hot en werden er pijlsnel mijnprojecten gestart. Een jaar later is de opbrengst meer dan gedecimeerd: van 15miljoen dollar per blok naar ongeveer 2 ton per blok, dus 75 keer minder opbrengst. De marktwerking zou er voor moeten zorgen dat er nu rekencapaciteit gaat verdwijnen, maar hardware is niet zo snel als software. Er zijn gigantische investeringen gedaan, en die investeringen moeten terugverdiend worden. De onderstaande grafiek laat zien hoeveel men verdient per berekening (geschaald):


Men verdient nu zelfs 10 keer zo weinig als in de tijd tussen de pieken van 2012 en 2017 in. Bedenk wel dat men destijds nauwelijks deed mijnen voor de winst: het was meer een ideele zaak van nerds op zolderkamertjes. Maar deze mensen verdienden destijds dus 10 keer zoveel als de professionele mijners van nu. En dan heb ik het niet over de waarde die hun bitcoins later waard werden, maar de opbrengst tegen huidige markttarieven.

Ja wacht even: computers worden elk jaar goedkoper!Dit argument telt zeker mee, maar slechts gedeeltelijk: computers gaan enkele jaren mee, en de stroomprijs is door de jaren redelijk constant gebleven. Maar laten we voor de zekerheid een correctiefactor meenemen. Hiervoor neem ik de wet van Moore, die zegt dat computerspul elke 2 jaar 2 keer zo snel/klein/goedkoop wordt. De grafiek wordt dan zo:

De opbrengst is nog steeds 3 keer zo klein als 2015, en ongeveer 200 keer zo klein als december 2018.

En wat betekent dit voor de koers?Deze situatie begint steeds nijpender te worden. Een groot deel van de Bitcoins is in bezit van de mijners, en die hebben er baat bij dat hun werk rendabel blijft. Dit is waarschijnlijk een van de redenen waarom de Bitcoin nu niet verder zakt. Maar deze situatie begint onhoudbaar te worden. Doordat de Bitcoin steeds stabieler is, zijn er steeds minder transacties, dus dalen de transactiekosten nog verder. En in 2019 wordt het feest verder verpest doordat de mining fee van 12.5BTC naar 6.25BTC gaat.
Er gaat een punt komen dat mijnen meer kost dan het oplevert. Op dat punt zulen mijners hun Bitcoins gaan verkopen en hun bezit te gelde maken. De financiele investeerders zijn al lang vertrokken, nu is het de beurt aan de mijners.
Dit zal ook niet van de ene op de andere dag gaan gebeuren: als er servers uitgezet gaan worden, zal de moeilijkheid dus gaan afnemen en zal de opbrengst per server weer een beetje toenemen. De boel zal dus schoksgewijs verder zakken.


We zullen het meemaken...

Afbouw wet Hillen: nu nog interactiever!

Twee weken geleden had ik een tooltje gemaakt om de afbouw van de wet Hillen te berekenen, maar het was nog steeds niet echt handig om te zien wat er nu echt ging gebeuren. Daarom heb ik twee grafieken toe gevoegd: de belastingteruggave als functie van de hypotheekwaarde en de teruggave als functie van het jaar. En dan ga je ineens hele vreemde dingen zien. Waar zijn die koekenbakkers in Den Haag toch mee bezig...


Als we een hypotheek van 100.000 nemen, dan zag het plaatje er in 2000 zo uit:

belastingteruggave in 2000

Als de hypotheek kleiner van 15.000 werd, dan moest je ineens belasting gaan bijbetalen in de vorm van eigenwoningforfait. Vanaf 2005 is dus de wet Hillen ingevoerd waardoor dit negatieve deel werd kwijtgescholden. In 2018 ziet het er zo uit:

 

 

belastingteruggave in 2018

Rond 2050 zal de wet Hillen weer helemaal afgebouwd zijn. Maar ondertussen is de loonheffing en de weigewoningforfait ook aanzienlijk gedaald, zodat de "aflosboete" ongeveer de helft is dan in 2000:

belastingteruggave in 2050

Zo ziet het er allemaal nog wel soort van logisch uit. Maar als je de belastingteruggave door de tijd gaat bekijken, dan wordt het een stuk vreemder. Hier is de belastingteruggave voor als de hypotheek net zo groot is als de WOZ waarde:

 

 belastingteruggave bij 100.000,- hypotheek

De grafiek verloopt nogal grillig: het is een combinatie van het eigenwoningforfait, die tussen 2000 en 2050 van 0.80% via 0.55% en 0.70% uiteindelijk bij 0.45% uit gaat komen, en het maximaal aftrekbaar percentage. De komende jaren gaat die in stapjes van 3% achteruit, waardoor iedereen de komende jaren flink minder hypotheekrenteaftrek gaat krijgen. Daarna zal het min of mee stabiel blijven. 

 belastingteruggave bij een afgelost huis

Voor een afgelost huis heb je niets meer met de hypotheekrenteaftrek te maken, maar pur met de eigenwoningforfait en de wet Hillen. Hier zie je heel mooi dat men in 2000 nog 450 euro per jaar aan eigenwoningforfait moest betalen, dat in 2005 ineens werd kwijtgescholden. Pas in 2050 is dit bedrag terug, maar veel minder omdat de eigenwoningforfait ondertussen veel lager is geworden.

Maargoed, dit is allemaal gigantisch koffiedikkijken, tot aan 2050 krijgen we nog een stuk of 8 regeringen, en die hebben vast een hoop ideeen hoe het nog veel ingewikkelder kan:-)
 

Link naar de tool

Hoe bereken je de afbouw van wet Hillen

Ik kreg meerdere malen (nouja, ik heb een donkerbruin vermoeden dat het om een enkel persoon gaat) het verzoek om eens na te rekenen hoe de afbouw van de wet Hillen in zijn werk gaat. Voor de mensen die het niet weten: Hans Hillen heeft ooit een wet voorgesteld om te voorkomen dat hij belasting op zijn villa moest betalen. Voor de werking van deze wet, zie hier.


Als je dacht dat deze wet niet ingewikkelder kan, maak dan je borst maar nat, want Rutte III gooit er nog een schepje bovenop: wet Hillen wordt in 30 (!!!) jaar afgebouwd. Niemand weet wat de belastingschijven rond die tijd zullen zijn, wat voor kabinet we dan hebben, en of Nederland uberhaubt nog boven de zeespiegel ligt, maar we weten in ieder geval zeker dat de wet Hillen dan is afgebouwd.

Wat zullen de tarieven dan zijn en hoe gaan ze dit berekenen? Eerlijk gezegd weet ik het niet precies. Op verschillende websites (hier, hier, hier, en hier) heb ik verschillende tarieven voor Eigenwoningforfait en belastingschalen gezien. Op basis daarvan heb ik een tooltje gemaakt die een berekening maakt (klik hier of op de tool):

Als iemand niet eens is met de berekening of met de getallen, dan hoor ik het graag!

Zie ook:
fiscale strop voor aflosser?
Ons belastingstelsel kan blijkbaar nog ingewikkelder 
link naar de tool

Mechanische deurbel

Het fijne van klusjes afronden in huis is dat je eindelijk toekomt aan de kleinere klusjes. Een heikel puntje in ons huis was het ontbreken van een deurbel. De deurbel die er 8 jaar geleden hing was lelijk en had een oude stroomvretende transformator. Die hebben we destijds vervangen door een draadloze bel, maar die bleek van action-kwaliteit te zijn: hij weigerde vaak dienst, en soms ging hij op een willekeurig moment af. Met deze bel had je geen belletjetrekkers nodig.
Daarna hebben we het 6 jaar zonder deurbel gedaan. Iedereen die we kennen komt via de achterdeur, en nieuwe mensen vertelden we direct dat ze achterom mochten komen. En we hadden geen last van colportage of Jehovah-getuigen (al wisten die mensen ook al heel snel dat ze achterom konden komen). De enige mensen die gewenst aan de voordeur komen zijn de pakketbezorgers, maar deze lui zijn zo opdringerig dat ze meestal op de ruit gingen kloppen.
Maar nu de gang weer spik en span is wordt het tijd om mensen via deze gang te ontvangen. Ik wil geen ouderwetse deurbel, want die hebben al gauw voor een tientje per jaar aan lekstroom, en ik wil geen onbetrouwbare draadloze bel. Dus kwam ik op het idee voor een mechanische bel. Het is eigenlijk gewoon een grote klassieke fietsbel die wordt aangedreven door een knopje buiten de deur. De bel werkt dus volledig op spierkracht! Een geweldige uitvinding dus.

Toch blijkt hij niet echt populair te zijn. Toen ik er eentje wilde kopen vertelde de baliemedewerker van de ijzerboer dat hij in 12 jaar nog nooit van zoiets gehoord had. Toen ik hem wees op hun website waar het ding aangeprijsd stond was hij overtuigd en ging hij op zoek in het magazijn. Hij kostte ongeveer 30,-, dus ik heb de bel in ongeveer 3 jaar terugverdiend.

Iemand ervaring met deze soort deurbellen?

Energieverbruik 2018

We zijn al ver over de helft van 2018, tijd om een energiebalans op te maken. Het vorig jaar was ik een recordaantal keren naar het werk gefietst, namelijk 113 keer. Het zou moeilijk zijn om dit te evenaren, en persoonlijk wilde ik er niet naar streven, omdat ik niet moet doorschieten in mijn gedrag. Bovendien heb ik dit jaar best vaak thuis gewerkt. Dat scheelt in de brandstof, maar ook in de fietskilometers. Toch ben ik aardig op weg om het record van het vorig jaar te evenaren of te verbreken:

De oranje lijn is het aantal keren dat ik dit jaar tot nu toe met de fiets ben geweest. Door het mooie weer en doordat ik deze vakantie geen lange aaneengesloten periode vrij heb genomen lig ik nu zelfs voor: de teller staat op 77 keer, goed voor 4620 km!

Dit resultaat heeft direct effect op het autoverbruik: sinds de tijd dat we een auto hebben is het verbruik continue aan het zakken. Ze zitten nu op ongeveer 13500 km per jaar:

Elektriciteit blijft redelijk constant, op zo'n 1700kWh per jaar. We doen nog steeds niks geks met stroom:

Het gasverbruik ligt op zo'n 1250 kuub per jaar. Deze resultaten zijn zeer moeilijk direct aan ons toe te schrijven, omdat het jaarlijkse verbruik vooral afhankelijk is van de temperatuur:

 

Ten slotte water. Je zou verwachten dat het verbruik heel hoog ligt ivm de droogte. Het tegendeel is waar. Ik heb slechts spaarzaam gegieterd, 1 of 2 gieters per dag. Dat is net zo veel als een paar keer de wc doorspoelen. Voor de rest is het bad veel minder gebruikt.

Zie ook:
onze hypotheek

Nu beleggen is als zomergoed zaaien in de herfst

Wat hebben de beurs en het weer met elkaar gemeen? Het maakt niet uit hoe goed onze technologie is, beide kunnen we nauwelijks beinvloeden en nauwelijks voorspellen.
Veel mensen hebben in het verleden gedacht dat ze met simpele wijsheden het weer konden voorspellen, en met simpele grafiekjes de beurs. Maar na verloop van tijd moesten ze toegeven dat het voorspellen onmogelijk was. De meeste beleggers die ik ken kopen nu hun aandelen gewoon op de eerste dag van de maand zonder ook maar een seconde naar de koers te kijken, om te voorkomen dat ze in verleiding raken tot speculeren. Zoals MrFOB heel mooi zei: "Glazen bol maar laten vallen, scherven brengen geluk".

Is het dan echt onmogelijk om met verstand te beleggen?

Toen herinnerde ik me ineens een citaat uit het boek "de menselijke maat" van Salomon Kroonenberg: "we kunnen nauwelijks het weer van volgende week voorspellen, maar we weten met grote zekerheid dat het na de zomer een koudere herfst en winter komt". Met dit citaat wilde hij vooral duidelijk maken dat het weer niet lineair, maar cyclisch is, niet alleen een jaarlijkse cyclus, maar ook cycli van duizenden jaren die de ijstijden veroorzaken. Deze cyclus heeft te maken met schommelingen in de aardbaan, zie Milankovic cyclus.
 
Het weer van afgelopen tijd laat dit patroon duidelijk zien. Geen enkele meteoroloog kon precies voorspellen wanneer het tropische weer en de droogte zouden ophouden. Maar iedereen was er van overtuigd dat we in oktober geen tropisch weer meer zouden hebben.
Zo gaat het ook met koersen. Het vorig jaar heb ik in juni al gezegd dat de Bitcoin vroeg of laat flink zou gaan kelderen. Ik had echter nooit verwacht dat de koers nog zo lang zou doorstijgen. Maar zodra de koers ging dalen, begon de Bitcoin een verloop te tonen dat heel voorspelbaar was, en al vaker had laten zien: de Bitcoin zakte in golven in elkaar. In januari 2018 poste ik het koersverloop van  eind 2013 en van eind 2017, en de koersval vertoont veel overeenkomsten:

Zie ook Bitcoin: zoek de verschillen

Ondertussen zijn we ruim een half jaar verder, en de Bitcoin vertoont nog steeds de golvende dalende beweging:

Conclusie: het exacte moment van een crisis is moeilijk te voorspellen: maar het verloop van een crisis is behoorlijk voorspelbaar.

De beurs doet dit ook. De beurs staat op dit moment hoger dan gemiddeld, dus zou je kunnen zeggen dat het zomer is op de beurs. Er zijn af en toe dagen met regen, maar de beurs herstelt zich meestal zeer snel. Wanneer de herfst invalt is niet duidelijk. Misschien hebben we nog een hele lange mooie nazomer en kunnen we tot oktober in de korte broek, maar misschien komt er eind augustus al een koufront op ons af, en zingen we allemaal mee met Gerard Cox.

De vraag is: is het nu verstandig om zomergoed te zaaien? Er is een kansje dat het spul net opkomt en misschien net in bloei komt, maar er is een vele grotere kans dat het goed verregent. Met aandelen is het ook zo: wellicht maak je de komende jaren nog wat winst, maar niemand kan voorspellen wanneer je moet uitstappen voordat het te laat is. Een flinke crisis kan de koers zomaar een stuk of 5 jaar terug in de tijd slingeren. Alle winst op investeringen die je dan de afgelopen 5 jaar hebt gedaan zijn plotsklaps verdampt, en zelfs minder waard geworden. Een bankrekening had dan zelfs meer opgeleverd.
De kans dat een crisis binnen 5 jaar ontstaat is enorm groot, dus ook de kans dat je eigenlijk veel beter even kan kunnen wachten met investeren.

En ben ik met deze beredenering dan de beurs te slim af? Waarom doet de beurs dit zelf niet? Speculanten en hun computers zijn heel goed in het voorspellen van korte termijn schommelingen, en daar verdienen ze veel geld mee. Maar professionele speculanten kunnen het niet veroorloven om hun geld een tijdje niet te beleggen. Geen enkele investeerder in een fonds zou het accepteren als een fonds een jaar lang geen geld zou investeren omdat het fonds bang is dat de beurs binnen een jaar crasht. En zeker niet nu de koers nog steeds aan het stijgen is. Kortom, de meeste mensen op de beurs hebben geen lange termijnplanning. Er moeten targets gehaald worden, jaar op jaar.

Ik heb daar geen last van. Ik ben alleen geinteresseerd naar wat het over pakweg 20 jaar waard is. En ondertussen zijn er genoeg alternatieven voor beleggen die veel zekerder zijn. In ons geval is dat aflossen of bijstorten in de spaarhypotheek. Voor een ander is wellicht het investeren in zonnepanelen een optie. Deze dingen zijn veel minder conjunctuurgevoelig, en is je winst veel meer gegarandeerd. Het enige nadeel dat ik wellicht voor doemdenker wordt uitgemaakt, (of angsthaas;-)).

Crowdfunding update: nog steeds in de gevarenzone

Het afgelopen jaar heb ik in enkele crowdfundingprojecten geinvesteerd: twee keer 50 euro bij Lendahand, en vijf keer 100,- bij Geld voor Elkaar. Ik heb bewust gekozen om steeds het minimumbedrag in te leggen, om zo optimaal te spreiden. Op dit moment heeft nog geen investering betaalproblemen. Sterker nog: een investering heeft besloten om de boel vervroegd af te lossen!
Toch ben ik er niet mee doorgegaan, zoals de onderstaande grafiek pijnlijk duidelijk zal maken.

De rode lijn is bedrag dat ik uit heb staan. Dit is dus in de min. Op de piek had ik dus 600,- geparkeerd bij de crowdfundingsbedrijven. De blauwe lijn laat zien hoeveel geld er in het meest gunstigste geval terug gaat komen. De groene lijn is het verschil, dus de winst. Na verloop van tijd wordt er langzaam wat terugbetaald, dus de rode en blauwe lijn worden steeds kleiner. Zodra een investering niet meer zou kunnen terugbetalen, gaat de groene lijn dalen.

En hier zit dus het probleem: na bijna 2 jaar investering, is het netto resultaat nog steeds bijna 400,-. Dit is een groot bedrag ten opzichte van de winst van bijna 100,- die in het meest gunstigste geval tot mij komt. De kans dat er in de komende jaren een bedrijf gaat klappen is zeker reeel, en dan zou alle winst ineens verdampen.

De huidige statistieken bij mijn geld voor elkaar ziet er nu zo uit:

 

Ter vergelijking heb ik lijnen toegevoegddie uitdrukken wat de winst zou zijn geweest als ik hetzelfde geld ergens zou kunnen stallen tegen een rendement van 4%, 6% of 8%. Als alles goed gaat, dan zullen we op het einde ongeveer op 5-6% uitkomen. Maar je kunt je afvragen of het het risico waard is, als bijstorten op de spaarhypotheek ongeveer evenveel oplevert.
 Wat gaan we dan wel doen? Wachten tot er een crisis komt, en dat alle aandelen goedkoop zijn. Kan nooit langer dan een paar jaar duren. En tot die tijd investeren in de hypotheek.

Klussen

Vorige week heb ik de hele gang en badkamer overhoop gehaald, deze week werd het tijd om dingetjes mooier te gaan maken. Onze wastafel had veel zwarte vlekken doordat er vocht in het hout was getrokken. Ik heb geprobeerd om dit met ontwewringswater te verwijderen, maar de vlekken bleven bestaan. Uiteindelijk heb ik er een laagje houtkleurig plamuur op gedaan. Hiermee heb ik meteen de kieren opgevuld. Even was ik in de verleiding om gewoon wat foundation te gebruiken uit het kastje, het is immers allebei plamuur:-)

Daarna een dikke laag jachtlak erover en de boel blinkt weer als nooit tevoren:

 

In de gang had ik alle oude latten verwijderd. Toch kon ik niet meteen beginnen met gipsplaten, want de latten hadden vaak een overspanning van 60 centimeter of meer, terwijl gips bij voorkeur maximaal 30 centimeter kan overspannen. Dus moest ik wat extra latten gaan timmeren. Bij de loze ruimte betekent dit een extra constructie. Gelukkig heb ik nu latten genoeg:

En daarna de gipsplaten er tegenaan. Dat fleurt de boel meteen op!

Ik kon vooral niet wachten om die lelijke verwarmingsbuizen te bedekken. Ik wil die verwarmingsbuizen de komende 20 jaar niet meer zien:

En dan komt het laatste puntje: de toilet. Het wandje achter de toiler was slap geconstrueerd, dus dat gaat nu beter gebeuren. Maar nu ik de boel toch open heb liggen, komt er een ander probleempje opspelen: deze toilet spoelt niet heel goed door.

Een oorzaak kan zijn dat de afvoerpijp niet ontlucht/belucht wordt. Hierdoor kan er geen lucht aangezogen worden als er wordt doorgespoeld. De afvoerpijp ventileren is niet gemakkelijk. Ik heb grofweg 4 keuzes:

1. Trek de afvoerpijp door naar de zolder. Dit is behoorlijk ingrijpend, want dan moet ik het muurtje achter de toilet doortrekken naar het plafon. 
2. Maar een ventilatierooster in de buitenmuur. Dit is ook een hoop gedoe: boren door de muur, met een lange ladder een roostertje bevestigen etc.
3. Zet een beluchtingsfilter op de afvoer in het bestaande muurtje. Het probleem is dat deze filters verstopt kunnen raken, en de filter zit dan achter tegels.
4. Zet een ontluchter op de afvoerpijp van de wastafel. Deze afvoer komt uit op de afvoer van het toilet, dus dan kan er toch lucht bij. Bij de afvoer van de wastafel kan ik gewoon bij.

Ik neig naar puntje vier, vooral omdat het het minst drastisch is. Iemand andere suggesties?

Ten slotte was er een klusje dat de toilet beter zal laten doorspoelen: grondig schoonmaken. En zat een kalklaag van enkele millimeters in de afvoerpijp:

Die liet gelukkig gemakkelijk los, dus het glazuur van de pot is nog goed. Waarschijnlijk kunnen de grote boodschappen nu een stuk gemakkelijker naar beneden roetsjen.
 
zie ook:
slopen!

Half jaar cijfers

Tijd voor de tweede helft van 2018, maar gelukkig hebben we de cijfers nog. Het gaat niet hard, maar de saving rate ("wat hadden we over" gedeeld door "wat waren de inkomsten") begint eindelijk langzaamaan een beetje omhoog te kruipen. Het afgelopen jaar was de gemiddelde saving rate ongeveer 28%:

Dit heeft er voor gezorgd dat we eingelijk uit de negatieve cijfers zijn! We hebben nu een positief eigen vermogen. Ik hoef me dus niet meer te meten met landen met en torenhoge staatsschuld, maar ik kan verder vooruit gaan kijken. Ik heb er voor gekozen om ons vermogen te delen door de jaarlijkse uitgaven, zodat je kunt zien hoe lang we het zouden kunnen interen op dit vermogen (in praktijk natuurlijk niet zo handig ivm een huis). We zouden nu al ongeveer een maand kunnen interen op ons vermogen, whoohoo:-)

Eignelijk is het veel interessanter om te kijken naar of we al genoeg passief inkomen genereren. De onderste grafiek geeft "het passief inkomen (rente, beleggingen, kinderbijslag etc) gedeeld voor "onze uitgaven":

Nog steeds zijn er drie dominante dingen in deze grafiek: een eenmalige gift van onze ouders in 2015, de kinderbijslag die 4 keer per jaar binnenstroomt en het toenemen van de rente op de spaarhypotheek. Voor de rest zie je een dipje rond 2017, toen heb ik wat geld in crowdfunding gestopt. Dat druppelt nu langzaamaan terug, maar dat is nauwelijks te zien tussen de rest. Om maar te zwijgen over de winst van beleggingen, die zijn vorlopig helemaal marginaal.

Oh, en ik was nog bijna vergeten te vertellen: we hebben nogmaals 2000,- afgelost. De hypotheekwaarde (groene lijn) is nog maar een beetje groter dan de WOZ waarde (blauwe lijn): ons huis begint het wateroppervlak al te zien!

zie ook:
ons hypotheekverloop

2079,- afgelost

Vorige week vertelde ik dat ik voorzichtig aan het beleggen ben geslagen, maar ons huis is nog steeds de voornaamste investering. Vandaar dat we afgelopen maan weer 2079,- hebben afgelost. Waarom 2079,- zou je denken? Het vorig jaar hebben we de overlijdensrisicoverzekering van de spaarhypotheek gewijzigd. Daardoor kwam er geld vrij dat niet allemaal in de sparhypotheek gestopt kom worden, zodat er een stukje van 1921,- werd afgelost op de aflossingsvrije hypotheek. Voor het volledige verhaal zie hier. Zo bleven wij achter met een aflossingsvrije hypotheek van xxx.079,-, en als financiele neuroot krijg ik jeuk van zulk onafgerond getal. Dus vandaar dat er nu 2079,- afgaat, zodat ik weer met een gerust hart naar afgeronde cijfers in excel kan zitten staren.

De grafiek ziet er ondertussen zo uit:

Zie ook:
spaarhypotheek helemaal omgegooid
het verloop van onze hypotheek

Begonnen met beleggen

Hoewel mijn gevoel nog steeds zegt dat de volgende crisis nabij is, ben ik toch begonnen met beleggen. Hoe is dit zo gekomen? Allereerst mogen investeringen best een beetje risico bevatten. Aflossen en bijstorten in de hypotheek heeft praktisch nul risico, en daar mag best een kleine investering tegenover staan die iets meer risico heeft.
Maar de belangrijkste reden is dat ik er wat ervaring mee wil opbouwen. Hoe dynamisch zijn de koersen, hoe gaat het hele gedoe in zijn werk, hoeveel papieren moet je invullen etc. Zo ben ik beter op voorbereid zodra we daadwerkelijk in een crisis zitten.

Op dit moment stort ik elke maand 105,- op degiro. Waarom 105,-? Dit is de netto besparing die we ondertussen op de hypotheek hebben na al het afgelos en bijgestort. Het is dus passief inkomen dat best gebruikt mag worden om harder te gaan rollen. Elke maand bekijk ik wat ik er van kan kopen. Dit zullen voornamelijk ETF's zijn, maar ik wil ook van enkele bedrijven een aandeel kopen. Gewoon om er wat feeling mee te krijgen. Zodra ergens de komende 5 jaar op de beurs de pleuris uitbreekt, is het tijd om meer te gaan kopen.

Voor onze statistieken ga ik de actuele waarde van de beleggingsportefeuille toevoegen bij ons netto vermogen. De winst/verlies beschouw ik als een passief inkomen (dat positief of negatief kan zijn).

Wanneer die crisis gaat komen? Niemand kan in de toekomst kijken. Wekelijks lees ik berichten over de aanstaande koersval, maar tot nog toe blijkt het een storm in een glas water. Als het alleen aan de beurs lag dan duurt het nog wel even. Ik heb het idee dat veel mensen nog steeds niet weten waar ze met hun geld heen moeten. Elk dipje in de koers wordt direct opgevangen door aasgierende investeerders. Pas als er heel veel mensen veel risico lopen (door bijvoorbeeld met geleend geld te speculeren), dan kan is het genoeg om een crisis te veroorzaken.

Het begin van een ciris is nooit te voorspellen, maar het zal geen 5 jaar meer duren.

Eigen vermogen stijgt naar nul!

Iedereen doet zijn of haar financiele carierre op een persoonlijk tempo. Ik lees veel mensen die al financieel onafhankelijk zijn of het huis al afgelost hebben. Sommigen zitten nog steeds onder water. Na 8 jaar huizenbezit zijn we daar zelfs nog niet bij beland maar moeten we eerst nog een andere mijlpaal bereiken, want we hebben nog steeds een negatief eigen vermogen. Als je al onze bezittingen en schulden zou wegstrepen, dan hebben we nog steeds tekort.
Maar niet voor lang meer: terwijl onze schuld drie jaar geleden maarliefst 80% van ons jaarlijks inkomen was (ik deel de schuld door ons jaarlijks inkomen, zodat een het mooi dimensieloos getal wordt), zitten we nu nog met slechts 2% negatief eigen vermogen:

Met een beetje geluk en een beetje vakantiegeld moet dit zeker gaan lukken! Dus komende maand horen we niet meer bij de pakweg 15% van de Nederlanders die een netagief eigen vermogen heeft (zie cbs).

Dit betekent dus niet dat ons huis al boven water staat: er staat namelijk ook wat geld op de bank dat we (nog) niet in het huis stoppen. Maar het moment dat we boven water komen zal niet heel snel op ons laten wachten.

De vraag is nu wat ik met deze grafiek ga doen. Bij een negatief eigen vermogen is het intuitief om je vermogen door je inkomen te delen. Dit getal zegt dan iets over hoe snel je deze schuld te boven kunt zijn. Onze overheid doet precies hetzelfde: die deelt de staatsschuld door het BNP. Bedenk dat de staatsschuld van Nederland veel hoger is dan die van Griekenland, maar bij ons klaagt het ECB niet, omdat ons BNP veel hoger ligt.
Maargoed, wat zegt dit getal bij een positief vermogen? Het geeft nog steeds een orde van grootte van het vermogen aan. Maar wat als we minder zouden gaan werken? Dan delen we door een kleiner getal, en schiet de grafiek ineens de lucht in. Laat staan wat er zou gebeuren als we helemaal stoppen met werken.
Dus eigenlijk is het nu logischer om te delen door de uitgaven. Dan geeft dit getal een weer hoeveel jaar we zouden kunnen uitzingen op dit vermogen. Maar de ene keer delen door de inkomsten, de andere keer door de uitgaven klinkt ook niet heel wiskundig verantwoord.

Achja, als dit het ergste is waar ik me druk om maak, dan valt het wel mee. Iemand met goede ideeen hier?

Help! Op het matje geroepen door de belastingdienst!

Afgelopen week ontving ik een brief van de belastingdienst dat wij er uit zijn gepikt voor een steekproef "om de werkwijze van de belanstingdienst te optimaliseren". Ze willen van 2016 enkele kopieen van documenten hebben, en ze wijzen er tussen neus en lippen door dat dit geen vrijblijvende enquete is. Kortom, wij zijn dit jaar degene die bij de douane zijn hele koffer moet opentrekken, of degene die bij de zelfscankassa zijn hele winkelkar moet uitstallen. Nee meneer, het is niet persoonlijk bedoeld, een pure gerandomiseerde controle.

Bij de brief zat een bijlage met vragen die voor ons toegesplitst waren, en wat ik vermoedde bleek waar te zijn: ze hoeven geen jaaropgaven van werk, bank en hypotheekverstrekker te zien, maar ze willen enkel opheldering over mijn donaties: Heb ik afschriften die de donaties aantonen? Was er een donatieovereenkomst? Heb ik dingen in natura terug ontvangen? Of in natura geschonken?

Sinds enkele jaren doneer ik aan enkele stichtingen. Als de stichting een ANBI status heeft, en er minimaal 5 jaar lang periodiek wordt gedoneerd, en dit bovendien schriftelijk wordt vastgelegd, dan is het volledige gedoneerde bedrag aftrekbaar. Ondertussen zijn dit al drie stichtingen. Ik vind dit heel goed passen bij mijn financiele stijl: wees goed, maar doe het bewust en zo efficient mogelijk.

En eigenlijk is het wel fijn dat het nu door de belastingdienst gecontroleerd wordt. Stel dat ik een fout heb gemaakt, dan valt het wellicht nog te corrigeren. Het zou pas vervelend zijn als ik na vele jaren al de hele belastingaftrek zou moeten terugbetalen.

Iemand ervaring met de belasting-inquisitie?

Erfrecht: uitsluitingsclausule

Afgelopen weken heb ik het legaatschap en notariele volmacht besproken. Het derde ding dat te regelen valt is de uitsluitingsclausule.
Als je kinderen in gemeenschap van goederen zijn getrouwd, dan is alles wat ze bezitten per definitie gezamelijk. Als je niets regelt, dan valt een erfenis van een van de partners binnen de gemeenschap van goederen. Mocht het later tot een echtscheiding komen, dan krijgen beide leden van het huwelijk de helft van de erfenis.
Deze regel kan je met een tetament eenvoudig omzeilen. Door middel van een uitsluitingsclausule blijft een erfenis "buiten de gemeenschap van goederen". Het echtpaar mag samen beslissen wat ze met het geld doen, maar zodra het tot een echtscheiding komt, krijgt alleen de erfgenaam dit deel.


Ook is het mogelijk om bij leven te schenken onder een uitsluitingsclausule. Vroeger moest je voor zulke schenking naar de notaris, maar tegenwoordig is het voldoende als je bij de overschijving "schenking onder uitsluitingsclausule" vermeldt. Bij een schenking kan je aan de hand van de rekeningafschriften hard maken dat dit geld alleen voor jou bestemd was. Ik ben blij met deze regel, omdat dit mijn ouders extra stimuleert om ons iets te schenken. Mijn ouders zijn bijna hypotheekvrij, dus zijn ze nu aan het overwegen om mij soms wat extra toe te schieten.

Dit lijkt een simpele regel, maar hij is ingewikkelder dan je denkt. Wat moet je namelijk doen met een schenking die tientallen jaren geleden is gedaan? Mag je hier inflatie over rekenen? En stel dat een ouder ooit E10.000,- heeft geschonken, maar ondertussen is al het bezit uit het huwelijk verdampt, moet de een dan E5.000,- betalen aan de ander die een rijke ouder had?
Mijn grootvader heeft een flink bedrag aan mijn moeder geschonken, ongeveer 10 jaar voordat ze gingen scheiden. Mijn vader argumenteerde dat dit geld in de stenen van de verbouwing was gaan zitten, dus dat het er niet meer was. Maar je zou ook kunnen beredeneren dat dit huis in 10 jaar in waarde was verdubbeld (jeweetwet, de roaring nineties op de huizenmarkt). Uiteindelijk is besloten om uit te gaan van het oorspronkelijke bedrag.


Het probleem wordt nog ingewikkelder als je bekijkt wie mag bepalen wat er met het geld gebeurt. Stel dat iemand E10.000,- ontvangt onder een uitsluitingsclausule, mag de partner dan meebeslissen wat de bestemming wordt van dat geld? Je zou kunnen beredeneren dat de ontvanger mag weten wat hij of zij er mee doet. Maar als de ontvanger van dit geld in zijn eentje op wereldreis gaat en alles opmaakt, en vervolgens een scheiding aanvraagt, mag hij dan E5000,- eisen van zijn aanstaande ex-partner?
Overigens is het niet mogelijk om als ontvanger besluiten om het geld toch in de gemeenschap van goederen te stoppen. Wat je ouders hebben opgedragen blijft.
En zo kom je dus op een hele vreemde paradox: geld dat geschonken is onder uitsluitingsclausule kan je niet in je eentje over beslissen, want bij het scheiding zou je dit geld opnieuw kunnen eisen van je ex. Maar geld dat niet onder uitsluitingsclausule is geschonken zou je wel in je eentje over kunnen beslissen.

Heeft iemand hier nog vreemde ervaringen mee?
 zie ook:
erfbelasting en legaatschap
wat als je ouders niet meer wilsbekwaam zijn

Erfrecht: wat als je ouders niet meer wilsbekwaam zijn

Twee weken geleden schreef ik dat het erfrecht in Nederland redelijk goed in elkaar zit: als je niets regelt, dan gaat alles naar de kinderen en betaal je redelijk weinig belasting. Helaas is er een geval dat je in een hele vervelende situatie kan raken waar onze wet niets regelt. Deze situatie treedt op wanneer je ouders niet meer in staat zijn om zaken te regelen, zoals bij dementie of bij een coma.

In dit geval zijn de kinderen niet automatisch de aangewezen personen om zaken te regelen. Het kan voordoen dat je ouders nog een huis hebben. Dit huis kan niet zonder toestemming van hen verkocht worden. Ook kan er zonder hun toestemming geen geld geschonken worden. Het gevolg is dat er wel zorgkosten gemaakt moeten worden, maar dat er een huis is wat niet verkocht kan worden. Het kan dus zover komen dat de hypotheek niet meer betaald kan worden en het huis in de executieverkoop komt.

Voor deze situatie kan je bij de notaris een notariele volmacht regelen. In deze volmacht wordt geregeld dat een kind, partner of vertrouwenspersoon rechtshandelingen mag verrichten zodra de persoon in kwestie niet meer wilsbekwaam is. Zodra de persoon is overleden vervalt dit recht en treedt het testament in werking.

Dus hoewel de kans gelukkig klein is dat iemand niet meer wilsbekwaam is, is het risico aanwezig, en zou iedereen dit eigenlijk moeten regelen.


Zie ook:
erfbelasting
uitsluitingsclausule

Erfrecht: wat moet je zelf regelen?

Een onderwerp dat ik niet vaak aan bod zie komen is het erfrecht. Testamenten worden door veel mensen ingewikkeld gevonden, en de technische taal die notarissen uitkramen maakt het er niet beter op. Gelukkig heb ik een kennis die mij en mijn ouders (gescheiden, allebei bijna afbetaald koophuis, 71 en 67 jaar oud) wilden voorlichten. De afgelopen jaren is er veel veranderd in het Nederlandse erfrecht, waardoor je steeds minder zelf hoeft te regelen. Als je niets regelt, dan gaat het in de meeste gevallen goed. Toch zijn er 3 dingen die je als ouder zou willen regelen:

1. erfbelasting, schenken op papier en legaat.
2. notariele volmacht (wilsbekwaamheid)
3. uitsluitingsclausule

Ik begin deze week met de erfbelasting.

Als je geld erft van je ouders moet er belasting over geheven worden. De rekenregel is vergelijkbaar bij inkomen en vermogensrendementsheffing: bij een kleine schenking betaal je niets, maar hoe meer geld, hoe meer belasting je betaalt. Om die reden werd er in het verleden vaak "op papier geschonken". Zo hebben mijn grootouders jaar na jaar een stukje van hun boerderij op naam van mijn moeder en tante gezet zonder dat ze er belasting voor hoefde te betalen. Tegen de tijd dat ze overleden, hadden mijn grootouders nauwelijks geld waar belasting over betaald moest worden.

Tegenwoordig is deze regel niet meer zo populair. Dat heeft een paar redenen. Ten eerste is in 2010 de erfbelasting hervormd met als doel om de belasting simpeler en intuitiever te maken. Waar je vroeger over de eerste E10.000,- geen belasting hoefde te betalen, werd dit in 2010 E19.000,-. Ondertussen is deze belastingvrije voet al opgelopen tot E20.371,- in 2018. Je kunt dus per kind al ruim 20 mille gratis oversluizen. Bij het tarief erboven hadden ze vroeger een stuk of 6 belastingschijven, maar dat hebben ze versimpeld tot 10% voor kinderen en 20% voor kleinkinderen. Het gevolg is dat je iets meer belasting betaalt voor schenkingen rond de ton, maar daarboven is het goedkoper geworden:

bron: tarieven voor erfbelasting

Daarnaast is schenken op papier niet zo eenvoudig als het lijkt. Hoewel de erfgenaam het geld niet in de hand krijgt, moet het wel opgeteld worden bij het vermogen, dus heb je het risico dat je er vermogensrendementsheffing over moet betalen. Aan de andere kant moeten je ouders het stukje dat ze geschonken hebben teruglenen. En daar moeten ze een marktconforme rente over betalen, waar ze vervolgens renteaftrek voor kunnen krijgen...pffff.... Geen wonder dat mensen deze constuctie niet meer vaak kiezen. Dan nog liever een beetje belasting betalen op het moment dat ze komen te overlijden.

Toch is er nog iets dat je kunt doen om de hoeveelheid belasting te verminderen: legaten. Een legaat is een afspraak in een testament dat iemand een vast bedrag krijgt, bijvoorbeeld je kleinkinderen. Kleinkinderen hebben immers ook een belastingvrije voet van E20.371,-. (bron:
belastingvrijstelling bij erfenis) Als je dus 2 kinderen hebt en 4 kleinkinderen, dan kan je dus al E122.226,- doneren zonder een cent aan belasting kwijt te zijn. Hier zitten wel een paar nadelen aan. Deze regel kan scheve gezichten geven als je kinderen niet allemaal evenveel kleinkinderen hebben voortgebracht. Bovendien geldt dat de legaten eerst worden utigekeerd, dan pas de erfenis aan de kinderen. Als er niet veel valt te schenken, dan krijgen de kinderen dus bijna niets. Hoewel ze meestal wel bewindvoerder blijven over het geld van de kleinkinderen totdat ze volwassen zijn.

Dus ons erfrecht zit redelijk stabiel in elkaar. Je hebt weinig moeilijke constructies nodig, desnoods ga je wat geld aan kleinkinderen schenken.

Volgende week: wat heb je aan een notariele volmacht?

Hoe gaat het met de meelwormen?

Het is al weer anderhalf geleden dat ik iets heb gepost over mijn meelwormenexperiment, en ik krijg steeds vaker vragen hoe het met mijn veestapel gesteld staat. Hoog tijd voor een update!

Het positieve nieuws: de populatie leeft nog steeds! De wormen die ik nu heb zijn allemaal afstammelingen van het zakje meelwormen dat ik in de zomer van 2015 bij een dierenwinkel heb gekocht. Dat is dus al bijna 3 jaar. Het is mij nog nooit gelukt om een goudvis zo lang in leven te houden.

Maar ik merk wel dat de interesse weg begint te zakken. Het maken van insectenburgers is best veel werk, en ze zijn niet lang houdbaar. Dus ik moet elke avond een hoop werk doen voor een insectenburger, voor mijn medegezinsleden hoef ik het niet te doen. Dus tegenwoordig maak ik vooral onze kippen blij met de meelwormen.

En dan is er elk jaar het grote overwinter-probleem. Meelwormen zijn koudbloedig, dus kunnen doodvriezen. In de eerste winter heb ik mijn garagekast geïsoleerd en een gloeilamp bij gehangen. Toch zette dit niet veel zoden aan de dijk. Met een 25W lamp kon ik de temperatuur hooguit 10 graden laten stijgen. Maar een 25W lamp verbruikt 0.6kWh per dag, dus 54 kWh per winter. Dat is ongeveer een tientje aan stroom. 

Het alternatief is om ze te laten overwinteren in ons huis, bijvoorbeeld op zolder. Maar daar maakt VL een breekpunt van. Alleen de gedachte al dat die beestjes zouden kunnen ontsnappen en richting ons bed zullen kruipen doet haar huiveren. Van de andere kant: we hebben wel vaak een bakje meelwormen in onze koelkast staan om aan de kippen te kunnen voeren. Dus een afgesloten kist op zolder heeft ze wel bezwaar tegen, maar een open bakje naast ons voedsel is acceptabel. Het vrouwelijke brein zit vreemd in elkaar:-)

Maar ik ben de beroerdste niet, ik pas me wel aan. Elke herfst laten onze kippen de meelwormen populatie krimpen tot boterkuipjes-formaat. Vervolgens gaan deze meelwormen een winterslaap houden in onze koelkast. In deze tijd bewegen, eten of groeien ze nauwelijks. En tegen de tijd dat het voorjaar aanbreekt mogen ze weer terug in het "torrarium" in de garage om zich te vermenigvuldigen.

Zie ook:

zelf insectenburgers maken

alle meelwormenposts

Verbetering bandbreedtetool

Dit weekend was het weer eens tijd om mijn javascript skills op te vijzelen. Mijn laatste bandbreedtetool deed in een paar situaties nog steeds gekke dingen, hopelijk heb ik nu alle kinderziektes er uit.
Bovendien  ebstond er de mogelijkheid om bepaalde waarden op slot te zetten. Zo kon je andere getallen veranderen, maar de getallen die op slot staan blijven gelijk. Dit is vooral handig als je bijvoorbeeld wilt bijstorten, maar je wilt een bepaalde bandbreedte niet overschrijven. Ik had dit opgelost met radiobuttons, maar dat zag er niet bepaald intuitief uit. Daarom heb ik in paint even een slotje getekend. Zo ziet het er een stuk beter uit. Klik hier voor de tool.

Deze tool zou je alle mogelijkheden moeten geven om snel de huidige en toekomstige bandbreedte van je spaarhypotheek te berekenen, zelfs als je een hoop gegevens niet meer weet. Doe er je voordeel mee!

Zie ook:
nieuwe bandbreedtetool

WOZ waarde is blijkbaar geen exacte wetenschap

Een paar weken geleden had ik een grove voorspelling gedaan voor onze nieuwe WOZ waarde. Het vorig jaar was na veel jaren van daling eindelijk een stijging ingezet, en gebaseerd op CBS data verwachte ik een verdere stijging van ongeveer 3000,-. Maar wat is het uiteindelijke oordeel?

Roffelroffel...

de WOZ waarde is precies gelijk gebleven.

Geen idee hoe ze hier op komen. De huizenprijzen in onze omgeving zijn flink aan het stijgen, maar ons huis last een pauzejaar in. Ik heb even gekeken of de luiheid van de gemeente de oorzaak is, maar de huizen in de buurt veranderen wel van waarde:

 Wel typisch dat de huizen die al in prijs stijgen, nu verder in prijs stijgen en andersom.

Achja, allemaal tijdelijke waardebepalingen. Het enige nadeel is dat we het niet gaan halen om onze keet boven water te krijgen, voor de rest denk ik liever aan lange termijndoelen.

Zie ook:
het verloop van onze hypotheekaflossing

Mijn zoon wil geen zakgeld!

Ons zoontje is 8, en we zijn al een tijdje aan het experimenteren met zakgeld. Hij krijgt elke zondag 3,-, en een paar jaar geleden was hij inderdaad druk aan het sparen voor een doos lego. Maar na die doos lego kwam de klad erin. Hij naem nauwelijks de moeite om het geld in zijn spaarpot te doen. Dus heb ik een nieuwe voorwaarde ingesteld: hij krijgt het zakgeld alleen als hij erom vraagt. Op dit moment is hij voor de Lego Boost set aan het sparen. Met zijn verjaardag kreeg hij daarom van veel mensen geld, maar sindsdien vergeet hij al een paar maanden om zakgeld te vragen.

Dit kan een paar dingen betekenen. Van de ene kant is het natuurlijk fantastisch dat hij geen geldwolf is, en dat hij er dus niet mee bezig is. Van de andere kant kan het ook zijn dat hij al zover verzadigd is met kado's (het blijft toch lastig voor grootouders en overzeese familie om te doseren met kado's), dat hij gewoon al teveel heeft. Op deze manier leert hij dus nooit dat je verstandig met geld moet omgaan.
Vorige week vroeg ik waarom hij steeds vergat om zakgeld te vragen zelfs als ik hem er op zaterdag aan herinner. Hij zei dat hij er weinig mee bezig was. Toen ik vroeg dat hij toch zo snel mogelijk die Lego Boost set wilde, zei hij dat hij die set eigenlijk niet meer hoefde... Zo zie je maar dat het geen kwaad kan om eerst even na te denken voor dat je iets koopt.

Toen ik jong was kreeg ik ook zakgeld, maar ik kocht er eigenlijk nooit iets van. Ik kreeg in vergelijking met leeftijdsgenoten niet enorm veel speelgoed, maar ik overwoog nooit om dat "tekort" te compenseren met mijn zakgeld. Daarna is het niet echt in mijn systeem gekomen om zomaar dingen te kopen. Dit is natuurlijk erg praktisch, maar uiteindelijk moet het niet ten koste gaan van levenskwaliteit. Waarschijnlijk had ik in mijn jeugd best ooit relatief goedkope dingen kunnen kopen die op dat moment de levensvreugde enorm zouden toenemen. Op dit moment ben ik nog steeds van nature zuinig, maar voor dingen die ik echt wil twijfel ik niet lang.

Terug naar mijn zoontje: heeft iemand een idee hoe ik hem meer met geld kan laten omgaan?